Jako pierwsze weszły do walki krążowniki lekkie z zespołu admirała Toveya oraz włoskie „Luigi di Savoia Duca degli Abruzzi” i „Giuseppe Garibaldi”. Pierwsi ogień otworzyli Włosi, wykorzystując większy zasięg swoich dział. Ogień artyleryjski z obu stron był niecelny, jedynie pojedynczy pocisk trafił w HMS „Neptune”, uszkadzając katapultę i znajdujący się na niej wodnosamolotCristiano D’Adamo, Action off Calabria..
Po tym początkowym starciu na pole bitwy dotarł HMS „Warspite”, otwierając ogień do najbliższych włoskich krążowników i zmuszając je do wycofania się na większą odległość. Wkrótce także obydwa pancerniki admirała Campioniego włączyły się do walki, jednak, w wyniku dokonanego wcześniej podziału celów, do HMS „Warspite” strzelał jedynie „Giulio Cesare”, artylerzyści „Conte di Cavour” oczekiwali na wejście w zasięg swoich dział podążającego z tyłu HMS „Malaya”Cristiano D’Adamo, Action off Calabria.. Tuż przed godziną 16.00 pociski „Giulio Cesare” obramowały HMS „Warspite”Włosi raportowali trafienie brytyjskiego pancernika, o czym miał świadczyć niebieski dym na HMS „Warspite”, zaobserwowany przez niektórych włoskich obserwatorów, jednak nie znalazło to potwierdzenia w relacjach brytyjskich.