Gumplowicz zauważał także istnienie "zjawisk społeczno-duchowych" – czyli takich, które powstają pod wpływem "żywiołów społecznych i zbiorowości społecznych", obejmujących sfery: języka, obyczajów, moralności, religii, prawa, umiejętności, sztuki.
Wyróżniał cztery rodzaje procesów naturalnych: planetarne (siły przyciągania, obejmujące oddziaływanie na siebie ciał niebieskich), chemiczne (występujące w przyrodzie nieorganicznej), roślinne (występujące w przyrodzie organicznej) animiczne (dotyczą żywych organizmów – zwierząt, człowieka).
Teoria konfliktu, pojęcie walki i rasy Socjologiczne poglądy Gumplowicza opierały się na dwóch założeniach filozoficznych. Po pierwsze na monizmie, który dla Gumplowicza był szczególenie metodą interpretacji zjawisk; był zwolennikiem materializmu filozoficznego. Drugim założeniem był determinizm, oraż przekonanie że wszystkie zjawiska we wszechświecie, choć tworzą rozmaite grupy, podlegają "jednym i tym samym prawom ogólnego rozwoju"." Naczelnym prawem kierującym zarówno całokształtem zjawisk, jak i decydującym o wewnętrznych procesach każdej grupy jest ewolucjonizm", z którego odrzucał jednak teorie „pierwszej pary” ludzkiej i „praojczyzny” ludzkości.