thumb|250px|"W noc jedną pełną ciemności,Udręczeniem miłości rozpalona,O wzniosła szczęśliwości!Wyszłam nie spostrzeżona, Gdy chata moja była uciszona." Poezja świętego Jana od Krzyża tradycyjnie uważana jest za najwybitniejszy przejaw poezji mistycznej XVI wieku, mający znaczny wpływ na kształt literatury hiszpańskiej, a także poezji baroku w ogóle. Samego jej autora zwykło nazywać się zresztą "największym poetą wśród mistyków i największym mistykiem wśród poetów", którego dorobek stanowi punkt szczytowy literatury religijnej. Po śmierci św. Jana od Krzyża prym literatury hiszpańskiej zaczęli wieść już wyłącznie pisarze świeccy.

Analiza stricte literacka pozwala wyodrębnić w dorobku poetyckim św. Jana od Krzyża kilka tendencji, mających swój właściwy pień w tradycji kastylijskiej. Najbardziej znane są jego wiersze opiewające zjednoczenie duszy z Bogiem, napisane śpiewną strofą zwaną lirą, w których Doktor Mistyczny nie szczędził niezwykle śmiałych obrazów erotycznych. Inne jego poematy utrzymane zostały albo w stylistyce dworskiej pieśni trubadurów, albo w stylistyce bukolicznej, popularyzując charakterystyczny styl pisania "poezji ludowej a lo divino" (na nutę Bożą). Św.