W księdze piątej Rousseau przedstawia idealny model wychowania dziewczynki, Zofii. Jego zdaniem kobiety powinny być od najmłodszych lat przygotowywane do pełnienia roli żony i matki, bez rozbudzania w nich innych zainteresowań i talentów. Zofia jest od początku wychowywana po to, by wyjść za mąż za Emila. Po zaaranżowaniu ich romantycznego spotkania młody mężczyzna musi wyjechać za granicę, by w ten sposób upewnić się w stałości swoich uczuć, a także poznać różne rodzaje rządów i stosunki społeczne. Dopiero po powrocie może ożenić się z wiernie oczekującą go ukochaną.
Odbiór Natychmiast po wydaniu Emil wywołał ogromny skandal. Jego książka została skazana na spalenie przez parlament paryski jako niemoralna. W 1762 utwór umieszczony został w indeksie ksiąg zakazanych. Szczególnie kontrowersyjny okazał się ustęp czwartej księgi Emila – Wyznanie wiary wikarego sabaudzkiego. Luźne ujmowanie w nim zasad religii katolickiej wywołało oburzenie w kręgach wierzących, podczas gdy deistyczne przesłanie fragmentu zostało odrzucone przez środowisko oświeceniowych filozofów.