Wiele wskazuje, że w kształtowaniu doliny miały udział również martwe lody, a część domniemanych stopni terasowych ma pochodzenie kemowe.
Faza proglacjalna W fazie tej, związanej głównie ze stadiałem pomorskim, wody roztopowe po usypaniu pól sandrowych, uformowały w nich swoje doliny, dążące zgodnie z nachyleniem powierzchni na południe, do formującego się systemu pradolinnego Noteci-Warty. W roztokowym nurcie pradoliny mieszały się wody roztopowe z wodami rzek płynących z południa Polski i kierowały w kierunku zachodnim. Od okolic Chełmna do Fordonu uformowała się w tym czasie dolina sandrowa Wdy i Mątawy, która kierowała wody roztopowe z sandru tucholskiego. Forma ta rozwinęła się w dolinę proglacjalną, która stała się z kolei formą inicjalną dla przełomu fordońskiego Wisły. Spływ wód roztopowych na południe ku pradolinie Noteci-Warty według R. Galona odbywał się w poziomie dzisiejszych teras IX – XI, na poziomie 83–86 m n.p.m.. Południowy kierunek odwodnienia mógł się w tym miejscu jeszcze utrzymać podczas fazy pomorskiej ostatniego zlodowacenia, na co wskazuje rozwój sandrów Wdy i Mątawy.