Uczeń notował sobie odręcznie i jak umiał to, co widział, co czuł, co myślał w szkole i poza szkołą, a ojciec jego przejrzawszy w końcu roku notatki owe spisał podług nich te karty, starając się nie zmienić w niczym nie tylko myśli swego syna, ale owszem, zachować o ile można i słowa jego nawet.
W cztery lata później i będąc już w gimnazjum, syn odczytał rękopis i dodał do niego to i owo, w świeżej mając pamięci ludzi i zdarzenia.Powieść jest podzielona według miesięcy, składających się na rok szkolny (od października do lipca włącznie). Poszczególne rozdziały zawierają przede wszystkim fragmenty pamiętnika Henryka, ale znajdują się tam także listy, jakie członkowie rodziny Henryka piszą pod jego adresem i tzw. opowiadania miesięczne.
Opowiadania miesięczne mały|Pierwsza strona opowiadania miesięcznego "Od Apeninów do Andów", opublikowana w "Nuova antologia di scienze, lettere ed arti" (tom V z 1886) Opowiadania miesięczne są dłuższymi tekstami, jakie Henryk i jego koledzy z klasy otrzymywali od nauczyciela, przedstawiające bohaterskie czyny małych Włochów z różnych rejonów Półwyspu Apenińskiego.