Ta druga (niemieckojęzyczna) dała później początek mniejszości etnicznej tzw. Głuchoniemców, co opisał m.in. Wincenty Pol.
Pilzno w średniowieczu należało początkowo do kasztelanii wojnickiej, a po zaniku podziału na kasztelanie w XIV w. stało się częścią ziemi sandomierskiej. Znajdowało się na skrzyżowaniu szlaków handlowych: z Krakowa na Ruś i z Krakowa na Węgry. Lokalizacja ta sprzyjała rozwojowi handlu i rzemiosła, miasto stało się znaczącym ośrodkiem administracyjnym i gospodarczym w woj. sandomierskim. Pod koniec XIV w. miejscowość stała się wspólnie z Tarnowem siedzibą powiatu sądowego, a w 1465 r. została ustanowiona także siedzibą powiatu skarbowego i administracyjnego – została także ośrodkiem starostwa niegrodowego z siedzibą starosty w Strzegocicach. W 1485 r. przystąpiono do budowy wodociągów w mieście.