ZMP przypisano także zadanie pomocy w przebudowaniu szkolnictwa w duchu komunistycznym. W tym celu jego aktywiści zasiadali w radach pedagogicznych i uczelnianych (zwanych w stalinizmie „naradami produkcyjnymi”), uzyskali także inne formalne i nieformalne wpływy. Ich zadaniem było denuncjowanie nauczycieli i wykładowców, którzy wygłaszaliby „reakcyjne” poglądy, czy też w niedostateczny sposób wypełnialiby wykładany przedmiot oficjalnie przypisanymi założeniami ideologicznymi. Ich decyzje często mogły zaważyć o zwolnieniu nauczyciela ze szkoły, nieprzyjęciu kandydata na studia, czy też niewszczęciu przewodu doktorskiego młodego naukowca. Szczególnie silnie zjawisko to występowało w szkołach, gdzie w zwalczaniu nauczycieli niepopierających polityki i ideologii komunistów brali udział aktywiści ZMP z tzw. Brygad Lekkiej Kawalerii.