Fabuła W swojej trylogii autor przedstawia dzieje Polski od 1647 do 1673 roku. Akcja pierwszej części toczy się w czasach powstania Chmielnickiego (1648–1657), druga to dzieje wojny ze Szwecją (1655–1660), a trzecia część opisuje początek wojny z Turcją (1672–1676) i pierwsze zwycięstwo Jana Sobieskiego pod Chocimiem. Głównymi bohaterami są postacie fikcyjne, mające jednak odległe pierwowzory historyczne o autentycznych nazwiskach: Jan Skrzetuski, Michał Wołodyjowski, Andrzej Kmicic, Onufry Zagłoba.

Fabuła każdej części oparta została na podobnym schemacie – motywie miłości z przeszkodami. Kobieta, kochana przez szlachetnego i prawego polskiego oficera, dostaje się w ręce jego rywala, będącego jednocześnie przeciwnikiem wojennym ojczyzny. Za każdym jednak razem po wielu burzliwych perypetiach zakochani znów są razem i wszystko kończy się szczęśliwie. Trójkąty te wyglądają następująco – w Ogniem i mieczem: porucznik chorągwi księcia Jeremiego Wiśniowieckiego Jan Skrzetuski, Helena Kurcewiczówna i Kozak Jurko Bohun; w Potopie: pułkownik Andrzej Kmicic, Oleńka Billewiczówna i książę Bogusław Radziwiłł;