1081 Na tron wstępuje pierwszy przedstawiciel dynastii Komnenów, Aleksy I. Bizancjum zostaje wplątane w krucjaty. Rozkwit ekonomiczny, rozwój literatury i sztuk pięknych. W Anatolii osiedlają się Turcy. 1091 Aleksy I Komnen pokonał Pieczyngów w bitwie u podnóża góry Lebunion. 1097 Bizantyńczycy i wojska I krucjaty odbili z rąk Turków Niceę. 1097–1176 Armia Bizancjum odbiła wybrzeże Azji Mniejszej i zepchnęła Turków do centralnej Anatolii. Łacińskie Księstwo Antiochii stało się bizantyńskim protektoratem. 1122 Bizantyńczycy pokonali Pieczyngów pod Beroją. 1167 Armia bizantyńska odniosła druzgoczące zwycięstwo pod Sirmium nad Węgrami, którzy stali się bizantyńskimi wasalami. 1176 Bizantyńczycy dowodzeni przez Manuela I pokonani przez armię Sułtanatu Rum w bitwie pod Myriokefalon, co oznacza kres wszelkich prób odzyskania centralnej Anatolii. 1180 Ze śmiercią cesarza Manuela I Komnena początek zmierzchu Bizancjum. 1185 Utrata Bułgarii i innych terenów na Bałkanach na skutek powstania. 1204 Konstantynopol zdobyty i złupiony przez krzyżowców, którzy wywieźli z niego ogromną ilość relikwii i skarbów gromadzonych od niemal 900 lat. Na gruzach cesarstwa powstały: Cesarstwo Łacińskie, Cesarstwo Nicejskie, a także kilka mniej znaczących sukcesorów. 1261 Odzyskanie Konstantynopola przez cesarza nicejskiego, Michała Paleologa.