Działalność naukowa Działalność naukową zapoczątkował już w okresie studiów, działając w Kole Historyków Studentów Uniwersytetu Poznańskiego. Jako członek Zarządu tego koła reprezentował środowisko poznańskie na Zjeździe Kół Historyków w Wilnie. Uczestniczył w organizowaniu Zjazdu Historyków Polskich w Poznaniu w 1925 r. W latach 1937–1939 zbierał materiały źródłowe do historii ruchu plebejskiego w 1846 r. Prace te przerwał wybuch wojny, a dokumentacja przepadła w okresie okupacji. Owocem ówczesnych badań Esmana był artykuł pt. „Bydgoszcz na tle wypadków 1846”, opublikowany w 1947 r. w „Arkonie”.
Po zakończeniu II wojny światowej główną uwagę skupił na archiwoznawstwie i publikacji źródeł. W 1947 r. na Pierwszym Ogólnopolskim Zjeździe Historyków Pomorza i Prus w Toruniu wygłosił referat pt. "Archiwum Państwowe w Bydgoszczy", wydrukowany następnie w „Zapiskach TNT w Toruniu”.