Zasada wolnej progresji (w polskim prawie uregulowana przez art. 89 kkw.) oznacza, że sytuacja i los więźnia zależne są od jego zachowania i przestrzegania norm zakładu karnego. Postawa więźnia podlega ocenie i wpływa na sposób jego traktowania. Pozwala także na zmianę sposobu odbywania kary, np. z zakładu typu zamkniętego do półotwartego lub otwartego. Negatywna ocena postawy pociąga za sobą surowszy nadzór, zmianę sposobu odbywania kary na zakład o większym rygorze.
System więzienny w Polsce
W polskim systemie penitencjarnym jest 87 zakładów karnych oraz 34 oddziały zewnętrzne zakładów karnych różnego typu, na które łącznie przypada około 83 tys. miejsc więziennych. Osadzonych jest ok. 81 tys., a oczekujących na osadzenie 30 tys. W polskich więzieniach jest więc przestrzegane prawo minimum 3 m² w celi na osadzonego. (dane z grudnia 2011 r.).
Rocznie zakłady karne w Polsce opuszcza około 90 tys. osób, średnio w miesiącu 7650 osób, a przyjmowanych jest około 7400 skazanych. Problemem są narkomani, którzy na leczenie w specjalnym zakładzie muszą