thumb|242px|Krzyż Matyldy Krzyż Matyldy, znany w literaturze jako "młodszy" (niem Jüngere Mathildenkreuz) – krzyż procesyjny wykonany na zlecenie opatki klasztoru kanoniczek w Essen, Teofano, ku czci Matyldy II. Datowany jest na około 1050 rok. Prezentowany jest obecnie w skarbcu katedralnym w Essen (Nadrenia Północna-Westfalia, Niemcy). Przykład sztuki przedromańskiej i złotnictwa z czasów Ottonów.
Wygląd Krzyż Matyldy wykonany został z drewna dębowego obitego złotą blachą. Ma wymiary 45 cm × 30,5 cm. Pośrodku ukazany jest wizerunek Chrystusa ukrzyżowanego, przytwierdzonego do krzyża w sposób symboliczny (brak gwoździ na nogach, uwzględnienia symptomów męczeństwa, swobodny i płynny układ rozpostartych ramion). Na biodrach ma sięgające do kolan perizonium. Obramienie krzyża zdobią na przemian ułożone plakietki emaliowane i kamienie szlachetne z diagonalnie ułożonymi perłami, przy czym pierwotne położenie emalii zostało zmienione podczas jednej z konserwacji. Na plakietkach znajdują się barwne emalie o motywach roślinnych i ornamentalnych. Na skrajach krótszych ramion krzyża umieszczone są plakietki emaliowe z popiersiami aniołów. W dolnej części znajduje się prostokątna, emaliowana plakietka z wizerunkiem opatki Matyldy, która oddaje cześć tronującej Marii z Dzieciątkiem Jezus siedzącym na kolanach Matki.