W ikonografii maryjnej takie ujęcie Madonny z Dzieciątkiem określane jest jako Sedes Sapientiae (Siedzisko Mądrości). Tył krzyża jest pozbawiony dekoracji, mieści jedynie repozytoria na relikwie świętych Innocentego i Wawrzyńca.
Analiza thumb|242px|Plakietka z emaliowanym przedstawieniem adorującej Madonnę z Dzieciątkiem ksieni Matyldy Krzyż Matyldy, podobnie jak wiele tego typu średniowiecznych dzieł, jest przykładem crux gemmata – krzyża z dekoracją złożoną z kamieni szlachetnych, gemm, kamei i emalii. Symbolizuje on blask zwycięstwa Chrystusa, który w przypadku dzieła z Essen został ukazany jako triumfator udzielający błogosławieństwa. Od strony formalnej, stylistycznej i ideowej krzyż Matyldy jest wiernym nawiązaniem do krzyża Ottona i Matyldy datowanego przed 984 rokiem. Obramowanie krzyża Matyldy przypomina datowany na około 1000 r. tzw. krzyż z wielkimi emaliami (niem. Kreuz mit den großen Senkschmelzen), także fundację opatki Matyldy. Korpus krzyża wraz z wizerunkiem Chrystusa jest artystycznie pokrewny powstałemu ok. 1049 r. w Kolonii krzyżowi Idy i Hermana. Odstęp czasowy pomiędzy śmiercią Matyldy, ukazanej na krzyżu jako fundatorka, a czasem wykonania dzieła świadczy, że krzyż powstał de facto z inicjatywy ksieni Teofano ku czci Matyldy.