Thelonious Sphere Monk (ur. 10 października 1917 w Rocky Mount, zm. 17 lutego 1982 w Englewood) – amerykański pianista jazzowy, kompozytor. Był znany z niepowtarzalnego stylu improwizacji, przyczynił się do znacznego poszerzenia repertuaru jazzowych standardów.
Lata młodzieńcze i początki kariery Niewiele wiadomo o młodzieńczych latach Monka. Urodził się jako pierwszy syn Theloniousa i Barbary Monk. Miał o dwa lata starszą siostrę Marion, a jego brat Thomas urodził się w styczniu 1920Robin D.G. Kelley Thelonious Monk: The Life and Times of an American Original, London: JR Books, 2010, s.13. W 1922 rodzina Monków przeprowadziła się do Nowego Jorku (zamieszkali na Manhattanie, 243 West 63rd Street).
Thelonious zaczął grać na fortepianie w wieku sześciu lat i, pomimo że otrzymał kilka lekcji, można go uznać za samouka. Uczęszczał do Stuyvesant High School, ale nie ukończył tej szkoły. Jeszcze jako uczeń grał na organach w miejscowym kościele. Niewiele później akompaniował podczas objazdowej trasy grupie śpiewaków gospel. Wreszcie dojrzał do występów w lokalnych klubach jazzowych.