Wpływ i znaczenie Wznawiana dwukrotnie Programma literarium, choć napisana chaotycznie, zbyt ambitna i nie zawsze konsekwentnie wprowadzana w życie, była najważniejszym dokumentem programowym Biblioteki Załuskich, uznawanej za granicą za reprezentanta polskiej nauki (wobec braku Akademii Nauk). Jej nowość polegała m.in. na stworzeniu forum otwartej współpracy naukowej i publicznej. Programma była jedną z pierwszych oznak nowej orientacji kulturowej - uznania Europy, przede wszystkim Niemiec, Francji i Włoch, za wzór do naśladowania. (Pogląd, że Polska to kraj kulturowej peryferii, a centrum to wzór do naśladowania, podzielały w początkach XVIII w. jedynie bardzo wąskie kręgi szlachty i magnaterii). Programma to także jedna z pierwszych oznak zmiany mecenatu magnackiego z indywidualnego na publiczny. Ponieważ ówcześnie przeszłość była w znacznie większym niż dziś stopniu składnikiem aktualnej rzeczywistości, proponowane przez Załuskiego działania miały także wymiar praktyczny i nie były jedynie wyrazem wąskiego erudycjonizmu. Programma... otworzyła w Polsce serię osiemnastowiecznych programów rozwoju kultury (Stanisław Konarski, Franciszek Bohomolec, Michał Mniszech i inni). Zgodnie z zamierzeniem Programma ułatwiała J.A. Załuskiemu nawiązywanie współpracy z innymi erudytami, z góry określając jej obszar i formy.
Źródło i licencja
Fragment artykułu Wikipedia — Programma literarium · historia autorów.
Tekst: CC BY-SA 4.0. Wydzielono fragment z dłuższego artykułu.