W konsekwencji refleksja teoretyczna oceniana była negatywnie, a większość klasycznego dorobku teoretycznego została odrzucona, jako nienaukowa spekulacja.
Do wpływowych teorii ukształtowanych w tym okresie należą teoria wymiany społecznej George'a Homansa czy inspirowaną teoriami klasycznymi teorię systemów Talcotta Parsonsa.
W latach sześćdziesiątych rozgorzały dyskusje na temat kryzysu w socjologii, a w szczególności w teorii socjologicznej. Neopozytywistyczna socjologia była krytykowana z wielu punktów widzenia, m.in. za swoją ateoretyczność. Starano się nie tylko rewitalizować klasyczną teorię socjologiczną, ale powstały również nowe podejścia teoretyczne, np. socjologia fenomenologiczna Alfreda Schütza czy etnometodologia Harolda Garfinkla. Szeroko dyskutowano również kwestie metodologiczne, dotyczące roli teorii i sposobów jej tworzenia (np. Robert Merton i Anselm Strauss).
Do najbardziej ambitnych teorii stworzonych w okresie późniejszym należą teorie Anthony'ego Giddensa czy Pierre'a Bourdieu. Pojawiło się również kilka ujęć teoretycznych łączących socjologię z innymi dyscyplinami, np. ekonomią (nowy instytucjonalizm), czy biologią (socjobiologia). W latach dziewięćdziesiątych postmodernizm zakwestionował możliwość stworzenia całościowej teorii społeczeństwa (wielkiej narracji)