Jednodworcy (ros. однодворцы) – grupa ludności w carskiej Rosji zaliczana do chłopów, nie objęta jednak pańszczyzną i poddaństwem jako „wolni chłopi”.
W samej Rosji była to grupa stosunkowo niewielka. Istotne znaczenie miała jednak na ziemiach zaboru rosyjskiego ze względu na spory udział zubożałej, drobnej szlachty, którą władze rosyjskie pozbawiły masowo szlachectwa, zaliczając do grupy jednodworców. W dawnej Rzeczypospolitej szlachta stanowiła ok. 10% ludności; na Białorusi i Litwie była szczególnie liczna, wiele było jej także na Ukrainie (Podole, Wołyń). thumb|280px|Dworek zubożałej szlachty (mal. W. Gerson, 1856) Wielkiej akcji pozbawiania szlachectwa (osób nie mogących wylegitymować się dokumentami przed lokalnymi heroldiami) dokonano zwłaszcza w latach 40. XIX wieku, po powstaniu listopadowym. Miała ona na celu zniszczenie ekonomicznego, kulturowego i demograficznego stanu posiadania Polaków, często ich rusyfikację (przy czym obok polskiej szlachty katolickiej dotyczyło to również stojącej na pograniczu kultur szlachty białoruskiej czy litewskiej). Ta bardzo liczna grupa ludności zdeklasowała się i zubożała, zlewając się z chłopami-włościanami, od których zresztą często (szczególnie po zniesieniu pańszczyzny w Rosji) była biedniejsza i słabiej wykształcona.