Teoria wypierania motywacji () – teoria motywacji opierająca się na założeniu, że ludźmi kieruje nie tylko motywacja zewnętrzna (uzyskanie korzyści i uniknięcie sankcji), ale również motywacja wewnętrzna (np.: ciekawość, chęć samorealizacji, satysfakcja z dobrze wykonanej pracy). W związku z tym zewnętrzne interwencje mogą powodować wzrost (efekt pobudzania) lub spadek (efekt wypierania) motywacji. Teoria ta głosi, że tradycyjne ekonomiczne teorie motywacji posiadają zbyt wąskie założenia dotyczące ludzkich aspiracji. Zakładając stałą interakcję pomiędzy motywacją wewnętrzną i zewnętrzną jest postrzegana przez wielu badaczy jako pomost pomiędzy modelem ekonomicznym a teoriami psychologicznymiFrey, B.S. i Jegen, R. (2001) „Motivation Crowding Theory” Journal of Economic Surveys 15(5):589–611. Kluczowym pytaniem, na które szuka ona odpowiedzi jest: „kiedy i dlaczego zachodzi wypieranie?”Mackor, A. (2010) „Legally Enforced Performance Measurement of Public Services Crowding-Out or Crowding-In of Motivation?” Legisprudence 4(3):285-306.. Jest ona analizowana szczególnie pod względem relacji przełożony (organizacja) – pracownik.
Efekt pobudzania i efekt wypierania Efekty te zależą od tego, jak pracownicy postrzegają zewnętrzne motywatory – jako kontrolujące czy wspierające.