Nauczyciel i pasterz – zbiór listów pasterskich, komunikatów, zarządzeń oraz pism do rządu i władz administracyjnych kardynała Karola Wojtyły, arcybiskupa metropolii krakowskiej z lat 1959–1978.
Dwutomowe dzieło ukazało się nakładem Ośrodka Dokumentacji i Studium Pontyfikatu Jana Pawła II w Rzymie, w latach 1987 i 1998. Publikacje opracował ks. Michał Jagosz.
Monografia Nauczyciel i pasterz była cenną pomocą oraz uzupełnieniem do II wydania Kalendarium życia Karola Wojtyły ks. Adama Bonieckiego:
Tom I Zebrane teksty Karola Wojtyły z lat 1959–1978 stanowią bezcenne źródło poznania nie tylko historii archidiecezji krakowskiej, lecz także dziejów funkcjonowania Kościoła w okresie komunistycznym.
W listach pasterskich Wojtyła zachęcał wiernych przede wszystkim do odnowy duchowej, aktywizacji parafialnych wspólnot religijnych oraz pielgrzymowania. To dzięki młodemu biskupowi ożyło w archidiecezji krakowskiej pielgrzymowanie do sanktuariów maryjnych. Również dzięki zabiegom i determinacji Wojtyły, krakowskie uroczystości corocznych procesji z relikwiami św. Stanisława na Skałkę, z udziałem episkopatu, urosły do rangi ogólnopolskiej i stały się społeczną manifestacją wiaryK. Wojtyła, Nauczyciel i pasterz, Rzym 1987, t. 1, s. 780..