Badacze podkreślali także znaczenie wiary, kontekstu epoki oraz świadome odejście autora od ścisłej zgodności z faktami historycznymi.
Okoliczności powstania utworu W latach 20. Iwaszkiewicz jeździł do Niemiec, gdzie znanym poetą był Stefan George. Wytworzył on wokół siebie krąg studentów, którzy nie uznawali ówczesnej demokracji i byli zwolennikami średniowiecznego cesarstwa rzymskiego. Podczas swoich wypraw zauważył, że idea niemieckiego imperializmu mającego wpływ na cały kontynent jest żywa u młodych osób.
Przed rozpoczęciem prac nad powieścią Iwaszkiewicz zbierał materiały źródłowe. Przebywał w Sandomierzu wielokrotnie i szukał miejsc związanych z głównym bohaterem. Korzystał ze źródeł historycznych takich jak Szkice historyczne XI wieku Tadeusza Wojciechowskiego i Mieszko Stary i jego wiek Stanisława Smolki. Ta druga była jedną z inspiracji do napisania powieści.
Początkowo utwór miał nawiązywać do sienkiewiczowskiego modelu, w którym historyczna Polska jest ukazana w idealnych barwach. Powieść początkowo miała być pierwszą częścią trylogii i miała nosić tytuł Państwo. Kolejne części to współczesna powieść Społeczeństwo i opisująca upadek Rzymu Kultura. Innymi roboczymi tytułami Czerwonych Tarcz były Henryk i Książę Henryk Sandomierski.