W 1897 część parafii utworzyła nową diecezję ewangelicką z siedzibą w Wąbrzeźnie (Superintendentura Wąbrzeźno Ewangelickiego Kościoła Unijnego) m.in. parafia w Kowalewie [dostęp 2015-02-15].
Powstała w czasach zaboru pruskiego do 1920 sieć parafialna praktycznie przetrwała bez zmian (jednak znaczny odpływ Niemców spowodował sytuacje, iż jeden pastor obsługiwał kilka parafii) aż do roku 1945, kiedy to wszystkie parafie zostały zlikwidowane (całkowita ucieczka i wysiedlenie osób wyznania ewangelickiego). Schedę po nich przejęła polska parafia ewangwelicko-augsburska w Toruniu istniejąca od 1921. W większości przypadków pozostałe po parafiach świątynie przejął Kościół rzymskokatolicki, część zaś uległa zniszczeniu m.in. kościoły w Gostkowie, Zelgnie, Rzęczkowie, nowy kościół w Grębocinie (stary kościół - gotycki po okresie znacznego zniszczenia odbudowywany został w latach 1998-2004 i obecnie mieści Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa) czy Lubiczu.