Podczas rozmowy osoby z tym zaburzeniem nie reagują właściwie na zmiany wyrazu twarzy i gesty rozmówcy; nie zauważając zachowań niewerbalnych, nie są w stanie wychwycić rzeczywistego kontekstu rozmowy. Jako zaburzenie poznawcze występuje w autyzmie, zespole Aspergera i schizofreniiUta Frith: ‘Mind Blindness and the Brain in Autism’, Neuron 2001, 32 (6): 969–979, rzadziej także w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym, osobowości dyssocjalnej lub jako efekt demencji starczejMartin Brüne, ‘Theory of Mind" in Schizophrenia: A Review of the Literature’, Schizophrenia Bulletin 2005, 31 (1): 21–42..
Podstawy neuronalne zaburzenia Główne rejony, których zaburzenia w funkcjonowaniu powodują objawy ślepoty umysłowej to: przednia kora okołoobręczy (anterior paracingulate cortex), górna bruzda skroniowa (superior temporal sulcus), biegun skroniowy (temporal pole)H.L. Gallagher, C.D. Frith: Functional imaging of 'theory of mind’, Trends in cognitive sciences 2003, 7(2):77–83. Inne znaczące w rozwoju objawów struktury to: ciało migdałowate (corpus amygdaloideum) i kora okołooczodołowa (orbitofrontal cortex) – zaangażowanie w interpretacje zachowań społecznych, biegun czołowy (frontal pole) – zapewnia rozpoznawanie twarzy i głosów oraz pamięć uczuciową. Według U. Frith i C.D.