Zespół żyły głównej dolnej (ang. inferior vena cava syndrome, IVCS) – zespół objawów spowodowanych znacznym utrudnieniem lub zamknięciem przepływu krwi przez żyłę główną dolną. Zespół może być spowodowany zakrzepicą w żyle głównej lub uciskiem i naciekiem spowodowanym przez nowotwór.
Etiologia Zespół najczęściej jest wywołany zakrzepicą żylną. Zakrzep w żyle głównej dolnej jest następstwem szerzenia się zakrzepicy z żyły biodrowych zewnętrznej lub wewnętrznej.
Rzadszą przyczyną zespołu mogą być nowotwory złośliwe, które mogą uciskać naczynie lub bezpośrednio je naciekać, ostatecznie powodując jego zwężenie. Najczęstszym nowotworem powodującym zespół jest rak nerki, który może wrastać do światła żyły nerkowej, a następnie żyły głównej dolnej i wywoływać zakrzep, który nierzadko sięga prawego przedsionka serca. Czop nowotworowy jest stwierdzany w 4–10% przypadków raka nerki. Choroba może być również spowodowana przez rak wątrobowokomórkowy, rzadziej przez rak nadnercza, guz chromochłonny, guz Wilmsa, rak trzustki oraz uciskiem przez powiększone węzły chłonne w następstwie chłoniaka lub obecności przerzutów raka jajnika, raka szyjki macicy czy raka gruczołu krokowego.