W podsumowaniu Cezar stwierdził, że Katon był egoistą pozbawionym wyższych uczuć, człowiekiem okrutnym nawet dla własnej rodziny, do tego pijakiem i skąpcem.
Jednak w istocie Cezar nie tyle oskarżał Katona, co pod pretekstem jego nagany wyłożył podstawowe zasady i cele własnej polityki oraz skrytykował dotychczasowy ustrój republiki rzymskiej. Jego zdaniem ustrój ten służył jedynie ugruntowaniu bogactwa i władzy politycznej wąskiej grupy tak zwanych najlepszych (optymatów). Rejestr wad Katona został w traktacie powiązany z barwnym opisem zdegenerowania rodów senatorskich rządzących Rzymem.
Według Cezara, ta skorumpowana, zdemoralizowana i zapatrzona w siebie elita panowała nad republiką dzięki przestarzałym zasadom prawnym, pilnując przy tym wyłącznie własnych interesów i prowadząc państwo do upadku. W tym czasie lud rzymski nie czerpał korzyści z bogactwa państwa, a wręcz przeciwnie – w Rzymie i całej Italii nasiliły się bieda i niesprawiedliwość. Do tego walczący w obronie republiki żołnierze byli źle opłacani, a po powrocie do domów czekała ich najczęściej nędza.