W pierwszej połowie XVII wieku sonata była związana z rozwojem muzyki instrumentalnej na mniejsze obsady i z praktyką basso continuo. W utworach Daria Castella i Biagia Mariniego dawna technika canzonowa łączyła się z nowym stylem koncertującym, wirtuozowskimi partiami solowymi i silnymi kontrastami wyrazowymi. Innym źródłem stylu sonatowego były wariacyjne opracowania stałej melodii lub basu, obecne m.in. u Salamone Rossiego, Buonamentego, Marca Uccelliniego, a później także u Heinricha Ignaza Franza Bibera i Johanna Jakoba Walthera.
Od połowy XVII wieku sonata coraz wyraźniej wyodrębniała się jako samodzielny gatunek instrumentalny. W ośrodkach włoskich rozwijały się sonaty solowe, duetowe i triowe, a także utwory na większą liczbę głosów; ważną rolę odegrali tu m.in. Maurizio Cazzati, Giovanni Legrenzi, Giovanni Battista Vitali, Giovanni Maria Bononcini, Marco Uccellini, Pietro degli Antonii, Giuseppe Torelli, , Alessandro Stradella i Carlo Ambrogio Lonati. Stopniowo utrwalała się też budowa złożona z kilku odrębnych części, choć liczba części, ich kolejność i charakter pozostawały zmienne.