Nazwa i zakres pojęcia Nazwa „koncert” wywodzi się od włoskiego concerto, którego etymologię wiąże się z łacińskim czasownikiem concertare; w dziejach terminu nakładały się dwa pola znaczeniowe: wspólnego działania i porozumienia oraz sporu lub współzawodnictwa. Ta dwoistość znalazła odzwierciedlenie w sposobach ujmowania relacji między wykonawcami – jako dialogu i współpracy albo jako rywalizacji.
W XVI i XVII wieku termin nie oznaczał jeszcze ustalonego gatunku ani formy: stosowano go do utworów o rozmaitej konstrukcji i obsadzie – wokalnych, instrumentalnych oraz wokalno-instrumentalnych – a także w znaczeniu zespołu lub orkiestry. W odniesieniu do utworów nazwa wskazywała wówczas przede wszystkim na technikę koncertującą, polegającą na dialogu, współdziałaniu lub przeciwstawianiu głosów i grup wykonawczych; określenie „koncert” stosowano równolegle albo zamiennie z takimi nazwami jak canzona, sonata i sinfonia.