Zen 200pxBodhidharma meditando.Xilografía impresa porYoshitoshi, 1887. Nombre chaponés Romaji Zen Hiragana ぜん Kanji 禅 Nombre chinés Mandarín Hanyu pinyin Chán Mandarín según Wade-Giles Ch'an Cantonés Sim3 Wu Zeu [zø] Chinés tradicional 禪 Chinés simplificau 禅 Nombre coreano McCune-Reischauer Sŏn Hangul 선 Hanja 禪 Nombre sanscrito Romanización Dhyāna Devanāgarī ध्यान Nombre pāli Romanización Jhāna Devanāgarī झान Nombre vietnamita Quốc ngữ Thiền Hán tự 禅
Zen ye como se diz en chaponés una tradición d'o budismo mahāyāna orichinaria de China, a on se diz Chan. A denominación en os idiomas occidentals ye presa d'o chaponés. Ye una d'as escuelas d'o Budismo mes conoixidas y apreciadas en Occident.
As prencipals escuelas de budismo Zen en Chapón son Rinzai, Sōtō y Obacu, que posan enfasi d'una traza diferent en bellas tecnicas de meditación como koan u o zazen.
Orichen d'o budismo Zen
Como escuela budista o Zen tien as radices en a India. A palabra Zen ye como se lei en chaponés o caracter chinés chan, que ye a trascripción d'o termin sanscrito dhyāna, tradueito por un regular como "meditación". A influencia d'esta escuela arribó en Corea, on se diz son, y tamién dica Vietnam, on se conoix como thiền. S'ha de fer notar que estas denominacions no son adaptacions foneticas en ixas luengas, son as diferents trazas de pronunciar o mesmo ideyograma chinés.
O desarrollo d'o Zen provién d'una noción doctrinal en os sūtras budistas d'o mahāyāna, on s'afirma a preeminencia d'o cautivo de dhyana como o camín preferent pa conseguir o Nirvana.The Formation of Ch'an Ideology in China and Korea: The Vajrasamadhi-Sūtra, a Buddhist Apocryphon. Buswell, R. Princeton 1989. O budismo d'os prencipios teneba como obligación una progresión en diferents estaus d'a meditación u jhanascomo se diz dhyana en pali que suceden en un cautivo gradual de qui practica. En ixe contexto, o Zen afirmará a existencia d'un acceso dreito y espontanio a lo zaguer y superior de toz ixos (ixe que precede chusto enantes a la experiencia d'o nirvana), sin que calga experimentar-ne os anteriors, por camins d'acceso espontanios y allenas a la intelectualización d'o que s'ha apreso u a una nación d'o creiximiento gradual en o perfecionamiento espritual. O zen ye por antonomasia a tradición budista d'a intuición y a espontanidat.
O chan O chan se desembolicó en China, a on que o budismo yera establiu dende o sieglo I. A lo prencipio no yera que una trasposición d'o budismo indio, que teneba entre as actividaz principals a traducción y estudio de textos. China chana se desembolican unas cuantas escuelas de budismo, y a escuela Chan yera una d'ellas. Se considera que as formas primerencas d'o budismo chan amaneixen en o sieglo VI partindo d'una influencia de diferents sūtras u textos sagraus d'o budismo mahāyāna, toz de procedencia india, a los que mes tarde s'adhibirá bel apocrifo.
Entre os textos prencipals ye o Prajñā pāramitā (sección d'o canon d'o mahāyāna que contién diferents sūtras famosos, como o "d'o Corazón" y o "d'o Diamant"), o Despertar d'a Fe atribuito a Aśvaghoṣa, o Sūtra de Vimalakīrti u o Sūtra d'o Lankavatara. Un apocrifo fundamental en a tradición Zen ye "El Sūtra d'a Perfecta Iluminación".En o budismo mahāyāna se considera que l'orichen indio d'un texto ye prencipal pa considerar-lo sagrau. Sin d'embargo i ha habiu lumerosas excepcions, y parlar d'apocrifos no ye parlar de textos exochenos a la tradición, ye dicir que o suyo orichen no ye indio. thumb|left|Estatua a la entrada d'o monesterio Shaolin de Henan, on empecipió o budismo Chan. Encara que a practica Zen inclui o estudio d'os sūtras y atros textos, o caracter dreito y intuitivo d'este tipo de tradición budista los situa en un segundo plan, pus no los considera capaces de fer conseguir o despertar no mes que con ixo. A lo contrario, s'anima a lo disciplo a mantener l'atención en o inte present confiando en a sabiduría innata de tot ser humán pa realizar tot o potencial.
Esta noción ye influencia dreita d'o budismo mahāyāna, que tien uns textos que desembolican a ideya d'o Tathāgatagarbha u "matriz d'a iluminación". Esta ideya, implicita en a difusión d'a prajñā pāramitā, s'examplará en poco tiempo dimpués de l'aparición de bel sūtra. Se sinyala o caracter innato d'a "budeidaten" tot ser vivo, y ixo tendrá una influencia determinant en o budismo chinés, chaponés y d'o sud-este asiatico. A importancia radical d'esta ideya ye que reconoixe a posibilidat que os laicos pleguen a un grau espiritual tan alto como o d'un monche. Este concepto ha estau fundamenta pa que o budismo mahāyāna s'estendillase, y con ixo, tamién o Zen.
Estas ideyas s'esbolligaban en o budismo primerenco de China como reacción contra una excesiva erudición y intelectualismo presents en o budismo chinés alavez, encara que recibirá una influencia directa de bella escuela centrada en o estudio como a Tiāntái u a Huáyán. Estas escuelas farán que amaneixca un nuevo estilo de practica y d'entender l'amostranza, centrau en un camín intuitivo, y directa que pretende propiciar cierto estau mental (o samādhi) chusto enantes d'o completo despertar espritual u nirvāṇa.
Este nuevo tipo de budismo se centra por tanto en o cautivo d'a ment u a meditación, que en chinés se traduz con a palabra chan. En chinés esta escuela se diz "Escuela de meditación" (Escuela d'o Chan). O resto d'escuelas dedicaban buena parte d'o suyo tiempo a lo estudio de textos, pus consideraban que con a suya lectura s'acumulaban meritos pa o despertar.Buddhism in China. Kenneth Kuan. Princeton University Press, 1992 A escuela d'o Dhyana establió un nuevo enfoque, en o que o cactivo d'a propia ment se converte en o centro d'a practica budista.
Expansión
{| style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaaaaa; background: #ffffff;" align=right cellpadding=0 cellspacing=0 ! style="padding: 0 5px 0 5px; background:#ccccff" align="center" | Mayestres de budismo Chán |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Sēngcàn (僧璨) (conoixiu como Kanchi Sosan en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Huìnéng (慧能) (Daikan Enō en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Mǎzǔ (馬祖) (Baso Do-itsu en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Huángbò (黄檗) (Ōbaku en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Línjì (臨済) (Rinzai Gigen en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Wúmén (無門) (Mumon Ekai en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Shítou (石頭) (Sekitō en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Yúnmén (雲門) (Ummon Bun'''en en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Dānxiá (丹霞) (Tanka Shijun en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Dòngshān (洞山) (Tōzan Ryōkai en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Bǎizhàng (百丈) (Hyakujo Ekai en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Bùdài (布袋, Hotei en Chapón) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Xuánzàng (玄奘) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Xūyún (虛雲) (contemporanio) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Kōdō Sawaki (chaponés: 沢木興道, Sawaki Kōdō) |- | style="font-size: 90%; padding: 0 5px 0 5px;" | • Taisen Deshimaru (弟子丸泰仙) (contemporanio) |} Totas as escuelas d'o Zen tienen o suyo orichen en os patriarcas d'o Chan, que a mes son ligaus a las amostranzas d'os antigos mayestres budistas d'a India como Gautama, Kaśyapa, Ananda y Nagarjuna. Os relatos d'estos patriarcas son un referent constant que en o estudio y practicas de totas as escuelas.
Dende China, o budismo Chan se extendilló con exito ta os actuals Corea, Chapón y Vietnam. En atros puestos, como o Tíbet, ye posible que estase implantau bel tiempo, seguntes se diz, pero en tot caso desapareixería. Manimemos a influencia budista en a parte norte d'a India deixó sinyar en os Himalayas, y bi ha autors que sinyalan connexions tanto historicas como de transmisión de textos entre o Chan y bellas practicas tibetanas como o dzyan.
Escuelas
thumb|left|Escultura chinesa de Buda asentau en posición de meditación, de tiempos d'a Dinastía Tang. Mientres os primers tiempos d'o budismo Chan coexistioron bels metodos de meditación, on prevaleixeba un tipo de contemplación directa d'o mundo y d'a propia ment que a persona realizaba en cualsiquier situación. Estos metodos d'o budismo Chan pronto fuoron influius de diferents trazas por as ideyas filosoficas d'o taoísmo. O taoísmo tamién fue influenciau por a relichión budista. Esta fusión fue posible heredando aspectos prencipals d'atras escuelas, como a important escuela Tian tái d'o mayestre Zhìyì (Chi-I). Con o mayestre Zhìyì trobamos ya una perspectiva inmediata d'a liberación. Os tractaus sobre "A Gran Calma y Contemplación" influirán por sieglos a las atras escuelas y as ideyas suyas serán centrals a la hora d'endenter o proceso de significación d'o budismo que fará posible a naixetura d'o Chan.
Atra escuela influyent en a chenesi d'o Chan estió a escuela huáyant, buei* desapareixida. Reconoixida por bels historiadors como a escuela mahayana mes sofisticata que ha existiu, a suya complexa cosmovisión y o suyo tractamiento d'as ideyas de naturaleza budica u interdependencia no desapareixerán con ella, se veyerán replegatas de diferents trazas por atras escuelas, como a Chan. O treballo prencipal arredol d'esta escuela ye o "Sūtra d'o Avataṃsaka", un complexo texto definiu por Daisez T. Suzuki como a tuca literaria d'o budismo mahayana.
Tamién a Escuela d'a Tierra Pura influirá a saber-lo en o Zen, encara que d'una traza tardana. A escuela Escuela d'a Tierra Pura ye de feito a escuela propiament chinesa mes antiga d'o mahayana, encara que en os suyos prencipios emerchió de textos d’o budismo indio. Dimpués de bels sieglos, o Chan y a Tierra Pura se convertirán en as dos escuelas budistas mes importants d’o budismo chinés, y dica se’n podrán veyer fusions. Un fenomeno pareixiu pero de menor mida esdevendrá en Chapón con influencia de nombres importantes como Genshin.
thumb|El mayestre Chinul.
O caldo de cactivo d'o budismo present en a formación d'o Chan fructifica d'una traza manera espectacular mientres a dinastía Táng, dita a sobén "a Edad d'Oro" d'o budismo chinés. Dica ixe inte podemos parlar d'a existencia d’amostranzas Chan, pero no propiament d’una escuela Chan. Dentro d'a dinastía Táng ya se desembolican de tot os metodos peculiars y especials d'o budismo Chan-Zen. Estos metodos incluyen dialogos entre maestre y disciplo, a investigación de preguntas y a contemplación silenciosa. Se combinan un ambient de protección imperial, en especial con a emperadriz Wu, cierta bohemia d'as clases acomotadas y bandeyos en a estabilidat social. Todo ixo chenera un ambient de gran creyatividat en o que o budismo tien un papel fundamental.
Evolución
Cuan a dinastía Tang desapareixe a practica Chan entra en decadencia. Mientres a dinastía Sòng apareixe una reacción contemplativa que apuesta cuasi de tot por o silencio y por una d'estas tecnicas en particular, a "contemplación silenciosa" (en chinés: tsao-tung), que consiste en que o disciplo medita asentau pa descubrir a suya propia naturaleza. Mes tarde, en Chapón, a esta contemplación silenciosa chinesa li dirán zazen, que huei ye a practica Zen mes conoixida en Occident.
En o sieglo XI o budismo Chan ya yera de tot asentau en China, on poseyeba un gran rete de templos y monesterios y s'heba convertiu chunto a la Escuela d'a Tierra Pura, en a prencipal amostranza. O constant fluxo d'intercambios culturals de China con Chapón y atros países fació que surchisen nuevas escuelas derivadas d'as chinesas. En cada país o Zen creyaba peculiaridaz, pero a comunicación entre as escuelas Zen en diferents países ha estau frecuent y contina en o tiempo.
Bodhidharma
thumb|Bodhidharma, primer patriarca d'o budismo Chan.