Iste articlo ye sobre a planeta Saturno, ta atros usos d'iste termin se veiga Saturno.
Saturno ye a seisena planeta per orden de distancia a o Sol "Saturn" en a pachina web d'a NASA y a segunda mas gran d'o Sistema Solar, dimpués de Chupiter tanto per a mida como per a masa d'él. Saturno, chunto con Chupiter, Urano e Neptuno, se clasifica como chiganta gaseosa. A vegatas, istas cuatre planetas se dicen chovianas, que significa "parellanas a Chupiter".
Estando a planeta mes luenga d'o Sistema Solar alufrable a uello espullato en o cielo nocturno dende a Tierra, ye conoixito dende a Prehistoria e corresponde a o Fenón (Φαίνων (Phaínōn)) de l'astronomía griega, a o Zohal (زُحَل) de l'astronomía arabe asinas como a o Tǔxīng (土星 / "Estrela d'a Tierra") de l'astronomía chinesa.
Dezaga d'un uso antigo, a la fin Saturno se clama asinas en honor a o dios romano Saturno, equivalent en a mitolochía griega a Cronos. O simbolo d'él "♄", d'orichen antigo, representarba a falz de dito dios u estarba derivato d'a letra griega kappa κ minuscla, inicial d'o griego antigo Κρόνος (Krónos). Manimenos, a Unión Astronomica Internacional recomienda substituir o simbolo "♄" per l'abreviadura "S", correspondent a la letra latina S mayuscla, inicial d'o anglés Saturn.
Saturno ye una planeta chiganta, con o mesmo títol que Chupíter, Urano e Neptuno, e mes precisament una chiganta gaseosa de tipo chupíter fredo como Chupíter. Con un diametro circa nueu vegatas e meya a d'a Tierra, ye principalment composato per hidrocheno y helio. A masa d'él equivale 95 vegatas a d'a Tierra e o volumen d'él 900 ye o d'a planeta nuestra. O suyo periodo orbital ye circa 29 anyadas. Yera en o perihelio o 26 de chulio de 2003 y estará en o afelio d'él o 17 d'abril de 2018 e dimpués en o pericheo o 27 de chunio de 2018.
Saturno poseye un sistema d'aniellos, composatos principalment per particlas de chelo e polvo. Saturno en poseye de numerosos satelites, d'os cuals cincuanta e tres se son confirmatos e nombratos. Titán ye o satelite d'él mes gran e a segunda luna mes gran d'o Sistema Solar aprés Ganimedes arredol Chupíter. Titán ye mes gran que Mercurio e ye a unica luna d'o Sistema Solar que poseye una atmosfera significativa.
A velocidat d'o viento sobre Saturno puet alcanzar os 1 800 kilometros per hora, una valor superior que as revelatas per Chupíter mas menor que sobre Neptuno.
Caracteristicas fisicas Masa e dimensions Saturno ha la forma d'un esferoide oblato: a planeta ye aplanata en os polos e botinchata en o ecuador. Os diametros ecuatorials e polars d'él difieren aproximatament un 10% (120 536 km ta o primero, 110 449 km ta o segundo), conaecuencia de a suya rapida rotación sobre él mesmo e d'una composición interna extrematament fluyida. As atras chigantas gaseosas d'o Sistema Solar (Chupíter, Urano e Neptuno) son igualment aplanatas, mas de traza menos marcata.
Saturno ye a segunda planeta mes masiva d'o Sistema Solar, 3,3 vegatas menos que Chupíter, pero 5,5 vegatas mes que Neptuno e 6,5 vegatas mes que Urano. En contimparación con a Tierra, Saturno ye 95 vegatas mes masiva. Estando o suyo diametro circa nueu veces mes gran que o d'a Tierra, se poderban meter 760 cuerpos d'a grandaria d'ista zaguera aíntro d'o volumen ocupato per a chiganta gaseosa.
Saturno ye a unica planeta d'o Sistema Solar cuya densidat meya ye inferior a la de l'augua: 0,69 g/cm³. O que quiere dicir que si trovásenos un oceano prou gran ta contener a Saturno, íste i flotarba. Ista cifra en amaga d'enormes disparidaz en o reparto d'a masa en l'interior d'a planeta: si l'atmosfera d'ella, esencialment composata per hidrocheno (o gas mes lichero), ye menos denso que l'augua, o suyo nuclio en ye considerablement mes.
Composición L'alta atmosfera de Saturno ye constituita per un 93,2% d'hidrocheno e un 6,7% d'helio en termins de moleclas de gas (96,5% d'hidrocheno e un 6,7% d'helio en termins d'atomos). Chicotas cuantidaz de metano CH4, d'etano C2H6, d'amoniaco NH3, d'acetileno C2H2 e de fosfina PH3 se son igualment detectatas. As boiras mes altas son composatas de cristals d'amoniaco, mientres que as boiras mes baixas semblan estar constituitas ya per hidrosulfuro d'amonio ya per NH4SH ya per augua H2O. En relación ta l'abundancia d'elementos d'o Sol, l'atmosfera de Saturno ye sensiblement mes pobre en helio.
A cuantidat d'elementos mes pesatos que l'helio no ye pas conoixita con precisión, pero se suposa que las suyas proporcions corresponden ta l'abundancia inicial durando a formación d'o Sistema Solar. A masa total d'istos elementos s'estima en 19 a 31 vegatas a d'a Tierra, una fracción significativa estando situata en a rechión d'o nuclio de Saturno.
Estructura interna A estructura interna ye parellana a la de Chupíter, con un nuclio rocoso de silicatos e de fierro, rodiatos per una napa d'hidrocheno metalico, dimpués, d'hidrocheno liquido e aprés, a la fin, d'hidrocheno gaseoso. Chicotas cuantidaz de chelos diversos bi estarban igualment presents. As transicions entre diferents napas estarban progresivas e a planeta no acubillarba pas una superficie propriament dita. A rechión d'o nuclio poseyerba entre 9 e 22 veces a masa d'a Tierra.
Saturno ha una temperatura interna a-saber-lo elevata, alcanzando probablement os 12 000 K en o nuclio, y en libera, a diferencia de Chupíter, mes d'enerchía que d'a que en recibe d'o Sol. A mayor parti d'ixa enerchía provién d'un efecto de compresión gravitacional (Mecanismo de Kelvin-Helmholtz), manimenos, iste efecto no ye asanz per él solo ta explanicar a producción termica. Una explanicación proposata estarba una "plevia" de gotetas d'helio en as fundarias de Saturno, a lo liberar-bi'n de calor per fricción cuan cayen en una mar d'hidrocheno mes lichero.
Atmosfera thumb|left|upright|Animación d'o sistema nebuloso polar hexagonal. De traza parellana a Chupíter, l'atmosfera de Saturno s'organiza en bandas paralelas, mesmo si istas bandas son menos vistables e mes amplas amán d'o . De feito, o sistema nebuloso de Saturno no s'alufró per a primera vez que durando as misions Voyager. Dende allora, os telescopios terrestres en han feito prou de progreso ta poder siguir l'atmosfera saturniana e as caracteristicas corrients en Chupíter (como as tronadas ovals de larga duración) se son retrobatas en Saturno. En 1990, o telescopio espacial Hubble alufró una enorme boira blanca amán d'o de Saturno que no yera pas present cuan i pasón as sondas Voyager. En 1994, atra tronada de menor grandaria se bi alufró. thumb|Una enorme tronada fotiata per a sonde Cassini en estiu de 2011. A boira de 1990 ye un eixemplo de gran taca blanca, un fenomeno meteorolochico saturnián efimero que se produce circa cada trenta anyadas (ye dicir, circa cada anyada saturniana). Grans tacas blancas se son alufratas en 1876, 1903, 1933 e 1960. Si a periodicidat se i mantién, atra tempesta deberba producir-se enta 2020.
En as primeras imáchens transmititas per a sonda Cassini, l'atmosfera d'o hemisferio norte apareix azul, de traza parellana a la d'Urano. Ista color ye probablement causata per a esparricada de Rayleigh.
A imachinería infrarroya ha amostrato que Saturno poseye un vortice polar calient, o unico fenomeno d'ista mena conoixito en o Sistema Solar.
Un sistema ondulatorio hexagonal existe arredol d'o polo norte, enta 78º de latitut. Íste estió observato per primera vez entre que i passaban as sondas Voyager. Os cantos d'o hexagono miden circa 13 800 km. A estructura chira sobre ella mesma con un periodo de 10 h 39 min 24 s. O sistema no acore pas en lonchitut como as atras estructuras nebulosas de l'atmosfera vistable. O suyo orichen no ye pas conoixito. A mayor parti d'os astronomos pareixen pensar que se tracta d'un conchunto d'ondas estacionarias. Entre as atras teorías, poderba tractar-se d'una mena desconoixita d'aurora polar. Bella forma poligonals se ye reproducita eno interior de pozals de fluidos en rotación.
As imáchens presas per o telescopio espacial Hubble indican a presencia en o polo sud d'una corrient a galet, pero no d'un vortice polar u d'un sistema hexagonal analochico. Manimenos, a NASA sinyaló en noviembre de 2006 que a Cassini bi heba alufrata una tempesta analoga a un huracán, estacionata en o polo sud e que poseyeba un uello platerament definito. Se tracta d'o unico uello nunca observato sobre atro planeta treito d'a Tierra.
Dende 2004 a 2009, a sonda Cassini pudo igualment alufrar a formación, o desarrollo, e a fin de nueu violentas tronadas. As tronadas de Saturno son particularment largas. Una tronada duró dende noviembre de 2007 a chulio de 2008. De feito, una muito violenta tronada escomencipió en chinero de 2009 e duró mes de ueito meses. Ístas pueden estendillar-sen sobre mes de 3 000 km de diametro arredol d'a rechión clamata "Callizo d'as Tempestas" situata a 35º a o sud de l'. As descargas electricas provocatas per as tronadas de Saturno n'emiten d'ondas de radio diez mil vegatas fuertes que as d'as tronadas terrestres.
Magnetosfera O campo magnetico de Saturno ye mes feble que o de Chupíter (pero sindembargo mes intenso que o d'a Tierra) e a magnetosfera d'él.
Rotación Patindo l'atmosfera de Saturno una rotación diferencial, a-saber-los sistemas se i son definitos, con periodos de rotación proprios (un caso parellán a o de Chupíter):
O primer sistema a un periodo de 10 h 14 min 00 s e pertoca a la zona ecuatorial, que s'espandilla entre o canto norte d'o cinturón ecuatorial meridional e o canto sud d'o cinturón ecuatorial boreal. O segundo sistema pertoca a totas as atras latituz e poseye un periodo de 10 h 39 min 24 s. O tercer sistema, basato en a rotación d'as emisions de radio de Saturno, poseye un periodo de 10 h 39 min 22,3 s.
Iste zaguer sistema, midito cuan i pasón as sondas Voyager, yera cheneralment o emplegato ta parlar de a rotación d'a planeta. Manimenos, a sonda Cassini midió que o periodo de rotación de radio se yera licherament augmentato, alcanzando 10 h 45 min 45 s (± 36 s). A causa exacta d'o cambio no se conoixe pas.
En marzo de 2007, s'anunció que a rotación d'as emisions de radio no s'explanicaba per a rotación d'a planeta, sino que ye causata per os movimientos de convección d'o disco de plama que embolica Saturno, os cuals son independients d'a rotación. As variacions de periodo poderban estar causatas per guéisers d'a luna Encelado. A vapor d'augua mesa en a orbita de Saturno se cargarba electricament e influirba sobre o campo magnetico d'a planeta, ranzoniando a suya rotación en relación con a de Saturno. Si isto se verifica, no se conoixe garra metodo fiable ta determinar o periodo de rotación real d'o nuclio de Saturno.
Temperatura Data a suya distancia d'o Sol, Saturno ye una planeta muito freda en a superficie: a temperatura maxima d'él ye de 134 K (-139 °C), a temperatura meya d'él alcanza 93 K (-180 °C) e a suya temperatura minima ye de l'orden de 72 K (-201 °C).
Aniellos planetarios thumb|Os aniellos de Saturno en o tocant a las orbitas de beluns d'os suyos satelites. Saturno ye reconoixible per os aniellos d'él que lo rodían. Éls son constituitos per rocas e chelo. Os aniellos de Saturno son un d'os espectaclos mes extraordinarios d'o Sistema Solar e constituyen a caracteristica principal d'a planeta Saturno. A diferencia d'os d'atras chigantas gaseosas, son extrematament brilants (con un albedo de 0,2 a 0,6) e pueden estar veyitos dende a Tierra con l'aduya d'uns simplos prismaticos.
Bi reina una sobatida permanent: olas, topetadas e acabaladuras de materias. + Caracteristicas d'os aniellos e divisions de Saturno Nombre Radio interno Radio externo Amplaria(km) Gordaria(m) km RS km RS Aniello D ? División de Guérin 148 — Aniello C 5 Aniello B 5-10 División de Cassini — Aniello A 20-40 División d'Encke — — 325 — División de Keeler — — 35 — R/2004 S 1 — — ? ? R/2004 S 2 — — ? ? Aniello F — — 30-500 ? Aniello G 1x105 Aniello E 3 8 11x107
Satelites naturals