A Cenisosa BLAS GABARDA, Fernando y ROMANOS HERNANDO, Fernando, Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2008. p 520, pachina a on se puet consultar o significau de l'adchectivo cenisoso (en alemán Aschenputtel, en francés Cendrillon, en italiano Cenerentola, tamién s'ha traduciu ta l'aragonés como Cenisienta Fina de Casa Mañas y Chus de Casa Prisca. "Bi-staba una vegada... Caperuxeta Roya, Os tres gorrins y A Cenisienta". Asociación A Gorgocha. Ansó, 2006. -4) ye un cuento de fadas folclorico d'o que bi ha cuantas versions, orals y escritas, antigas y modernas, procedents de diferents puestos d'o mundo. En o sistema de clasificación d'Aarne-Thompson, se mete en o grupo d'os cuentos folcloricos ordinarios (II), aintro d'él, en o d'os aduyants sobrenaturals (500-559), y en concreto o subtipo 510 A: o d'a heroina encorrida.AT 0510: The Persecuted Heroine
Una d'as formas d'o cuento d'a Cenisosa mas conoixidas en occident ye a d'o francés Charles Perrault, que escribió en 1697 una versión d'a historia transmesa a traviés d'a tradición oral; a de Perrault se conoixe con o títol de Cendrillon ou La petite pantoufle de verre (Cenisosa u o zapatet de vidre). Anterior a ella ye a versión d'o italiano Giambattista Basile: A Gata Cenisosa (en italiano, La Gatta Cenerentola; en l'orichinal napolitán, La gatta cennerentola), que bebe d'a tradición chuliana; en ixa zona, se charra o napolitán, y en ixa luenga ye escrito o cuento de Basile.
En Alemanya, a versión d'a Cenisosa que fa parti d'a colección de cuentos de fadas (Märchen) d'os Chirmans Grimm Kinder- und Hausmärchen (Cuentos d'a infancia y ta a casa) ye dica agora a mas popular. A versión de l'anyo 1812 d'os Chirmans Grimm varía manimenos en muitos detalles d'a francesa, lo que no ye raro si se para cuenta que cada país europeu tien a suya propia tradición oral d'o personache.
Disney realizó en 1950 una versión d'a Cenisosa que s'asemella mas a la de Perrault que a la d'os Chirmans Grimm, razón por a que en America ye mas conoixida a versión d'o francés.
A historia A Cenisosa explica a historia d'una mesacha choven muit polida, que en morir-se su pai dimpués d'haber-se casau por segunda vegada, queda privada d'o papel que le correspondeba en a familia. A suya malvada madrastra y as suyas cruels chirmanastras li imposan o papel d'esclava domestica y, como la odian tanto, li meten a embotada de "Cenisosa".
A vida d'a Cenisosa cambia cuan s'entera que en a cort se celebrará un baile en o que o prencipe trigará a la suya muller (en bella variant d'a historia bi ha tres bailes).
Con l'aduya machica d'a suya fada madrina a mesacha puet acudir a o baile, con un poliu vestiu de seda (atamas d'a oposición d'a madrastra). En o baile truca o ficacio d'o prencipe con qui baila toda a nueit. Manimenos a las doce d'a nueit ha de marchar (ya que ye a hora en que se creba o encantamiento feito por a fada madrina). Pero a Cenisosa se'n va tan ascape que en a fuyida pierde un d'os suyos zapatos de vidre (en as versions en as que bi ha tres bailes lo pierde en o tercero). O prencipe, muit enamorau, troba o zapato y anuncia que se casará con a unica mesacha d'o reino que tienga os piez prou chicoz como ta calzar-lo.
A o día venient os sirvients d'o prencipe van por tot o reino fendo probar-se o zapato de vidre a todas as mesachas chóvens, incluyindo as chirmanastras d'a Cenisosa. En a versión alemana d'a historia istas miran d'enganyar a o prencipe, l'una tallando-se un dido y l'altra o calcanyar ta que podesen meter-se o zapato. Un muixón, manimenos, avisa a o prencipe d'os dos enganyos. En zagueras, a Cenisosa demuestra a suya identidat y se casa con o prencipe.
En a versión alemana, o personache d'a fada madrina no existe, sino que o vestiu y os zapatos apareixen en un árbol que ha creixiu a o costau d'a sepoltura de su mai. Como en as versions en as que sí apareixe a fada madrina, representa a voluntat d'a mai d'a Cenisosa, indignada por a crueldat d'a madrastra. Tamién o muixón azul que aduya a o prencipe en a busqueda d'a Cenisosa (revelando-le que as chirmanastras le miran d'enganyar) representa a mai d'a Cenisosa.
Referencias
Vinclos externos
Giambattista Basile: O cuento d'os cuentos u o entretenimiento d'os chicoz (Lo cunto de li cunti overo lo trattenemiento de peccerille) u Pentamerón (Pentamerone). Primera Chornada (Primma Giornata), VI: A Gata Cenisosa (en italiano, La Gatta Cenerentola; en napolitán, La gatta cennerentola). Texto italiano d'o cuento. Texto napolitán d'o cuento. Charles Perrault: Cenisosa u o zapatet de vidre (Cendrillon ou La petite pantoufle de verre). Texto francés d'a edición orichinal, de 1697; en Wikisource. Chirmans Grimm: Cenisosa (Aschenputtel). Texto alemán en Wikisource.
Categoría:Cuentos d'os Chirmans Grimm Categoría:Cuentos Categoría:Personaches de ficción