O Lumo de Ranyín (/o'lumo.ra'ɲin/; oficialment, en castellano, El Humo de Rañín «(El) Humo de Rañín» en a subpachina «Relación de unidades poblacionales» d'o Instituto Nacional de Estadística, consultada o 22 de marzo de 2012.) ye un lugar aragonés en o municipio d'a Fueva, en a comarca de Sobrarbe y a provincia de Uesca. A suya población ye de 12 habitants (2011).

O Lumo yera una d'as dos aldeyas que tradicionalment teneba Ranyín dica que o municipio que o dito lugar aplegaba se va fundir con o municipio de Moriello de Monclús a mitat d'o sieglo XIX. O Lumo de Ranyín se troba en a baixant d'a sierra de Campanué cara t'a Fueva, con una espuenda por a cara norte d'o nuclio que baixa ta o barranco d'a Usía. O vivero de a Usía ye en o puerto de Foradada, a poca distancia alto de o Lumo y de Ranyín, y por a man que istes lugars se troban encara forma un poquet de vallón por o que se puede decir que en respective a o barranco, o lugar d'as Corz se troba en a cuentra. Bels 2 kilometros mas ta labaixo, en pasando por a Lueza, o barranco s'escorriche en dirección sud y esnaviesa ta Tierrantona y a fondonada natural que ye a Fueva.

En o Lumo de Ranyín i ha dos casals fuertes, que son Casa Solano, con o patio tot de vueltas, y Casa Fantoba (S. XVI «Humo de Rañín» en a pachina oficial de l'achuntamiento d'a Fueva, consultada o 13 de noviembre de 2010.), que tiene una torre ta defensa. A ilesia ye una construcción d'o sieglo XVII u XVIII, y ye consagrada a Sant Chuan Baptista.

Toponimia

Una teoría afirma que a palabra «lumo» sería en verdat un apocope de dos palabras iberas, «LUR» y «UMO», que significarían «tierra» y «grasa», a traviés de bella forma de tipo «lu'umo» («tierra fértil»). Articlo en o suplemento dominical d'o Diario del Alto Aragón, de 19/09/2010; consultau o 13 de noviembre de 2010. Isto, d'alcuerdo con l'autor d'a teoría, valdría mismo ta o Lumo de Muro como ta o Lumo de Ranyín, pus os dos lugars presentan buenas fincas a man de dos corsos d'augua que de siempre as habrían feito fácils ta meter de regano. O toponimo oficial «El Humo de Rañín», en castellano, se va creyar por una mala interpretación d'a pronunciación local d'a palabra aragonesa «Lumo», en interpretando-la como «L'Umo» u «L'Humo» por una error.

Manimenos, unaltra teoría diz que o nombre de o Lumo de Ranyín (por o costumbre altoaragonés d'eludir a preposición, se pronuncia «O Lumo' Ranyín») dimana d'a palabra latina «<LUMBUS» y no pas de o fumo u de garra palabra pre-indoeuropegua.

Demografía

Imáchens

Fiestas Primer cabo de semana de setiembre, Fiesta Mayor, Calandario de fiestas en a pachina oficial de l'achuntamiendo d'a Fueva; consultada o 13 de noviembre de 2010. fendo-le honras a Santa María de l'Asumpción, que anque ye o día 15 d'agosto s'ha gosau tresladar ta setiembre. Ista fiesta mayor se fa conchuntament con Ranyín y con Solipueyo. 17 de noviembre, romería ta la ermita de Sant Icisclo.

Referencias

Categoría:Lugars d'a Fueva Categoría:Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta l'Asumpción de Santa María Categoría:Localidaz d'a diocesi de Balbastro-Monzón en Sobrarbe