Iste articlo tracta sobre Moriello de Tou. Ta atros emplegos d'o toponimo «Moriello» se veiga Moriello (desambigación), y ta «Tou» se veiga Tou (desambigación).Moriello de Tou Topónimos: pueblos con nombre local en aragonés en a Gran Enciclopedia Aragonesa online. Consultada o 27 d'abril de 2011. (oficialment, en castellano, «Morillo de Tou» «Morillo de Tou» en a subpachina «Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842» d'o Instituto Nacional de Estadística, consultada o 27 d'abril de 2011) ye un lugar aragonés d'o municipio de l'Aínsa-Sobrarbe, en a comarca de Sobrarbe y a provincia de Uesca. A suya población ye d'10 habitants (2018 «Morillo de Tou» en a subpachina «Relación de unidades poblacionales» d'o Insituto Nacional de Estadística; consultada o 27 d'abril de 2011.).
Moriello de Tou estió capital d'o municipio homonimo dende os primers censos modernos de 1834 dica la suya absorción en o municipio de Cosculluela de Sobrarbe en bel momento en o periodo intercensal 1842-1857. Feba parte d'o municipio de Moriello lo despoblau de Tou. Dende a decada de 1960, «Coscojuela de Sobrarbe» en a subpachina «Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842» d'o Instituto Nacional de Estadística, consultada o 26 d'abril de 2011 o municipio de Cosculluela desapareixió absorvido por l'Aínsa.
Cheografía
Moriello de Tou ye situau a 538 metros d'altaria sobre o nivel d'a mar, debaixo d'as garras d'o tozal que en a redolada se conoix como «Penya d'o Cotón» (±700 msnm), en a valle d'o río Cinca.
En l'actualidat, l'asentamiento de Moriello ye en a ribera de l'pantano de Mediano, que inunda buena cosa d'as tierras que enantes yeran de lugar. Por ixe motivo, y por a imposibilidat de meter en cultura las tierras afogadas, a Confederación Hidrografica de l'Ebro expropió tot lo lugar en os anyos 1960. Pachina d'o Centro de vacacions «Morillo de Tou»; consultada o 27 d'abril de 2011.
L'acceso ta lugar ye simple, pus a carretera A-138 i pasa en o suyo trampo Balbastro-l'Aínsa. Dista, escasament, 5 kilometros ta'l sud de a villa que ye capital de l'Aínsa-Sobrarbe, y bels 3 km (por a carretera) en norte de Cosculluela de Sobrarbe, que tamién en fue capital municipal.
Por alto de Moriello, en a corona de a Penya Cotón, se i puede trobar o despoblau historico de Tou (d'a on que probablement dimana o nombre), o suyo campanal de o sieglo XI encara se conserva parcialment de peu. O conchunto, publicitau con o nombre de «castiello de Tou», se puede vesitar previa ascensión ta l'altura por un caminet balizau que naix en o cabo d'alto de Moriello.
Historia thumb|right|250px|Moriello, en a ribera d'o pantano, dende o caminet que puya ta Tou. Se crei que os primers habitants de Moriello habrían dimanau, en tiempos de paz, de a población fortificada de Tou, a cual l'habría dau lo nombre. As enrunas arqueolochicas de Tou, encara vesitables en l'actualidat, antigament constarían d'un lugar fortificau en l'altura, ixo ye con muralla, semellant a como ye Muro de Roda, que se troba en a cuentra d'a valle d'a Cinca, en a sierra de Muro de Roda que fa de divisoria con a Fueva.
Se tiene constancia de que existise Moriello dende a Edat Meya, UBIETO ARTETA, Agustín: Toponimia aragonesa medieval (Valencia, 1972). y l'historiador Agustín Ubieto replega, de diferents documentos historicos, as diferents grafías «Morello de Tou», «Murello», «Moriello», «Murel», «Moriellyo» y «Moriellyo de Tou». En o Fogache de 1495 i amaneix como «Morello de Tou».
Con una economía eminentment agricola y ganadera, Moriello de Tou comenzó a sofrir a emigración cara ta principios d'o sieglo XX, cuan se fizo publico lo prochecto de construcción de o pantano de Mediano que i habría d'afogar buena cosa d'as partidas de tierra plana en a valle. O lugar, que heba arribau a estar cabecera de municipio d'entre 1834 y o periodo intercensal 1842-1857, quedó expropiau por a Confederación Hidrografica de l'Ebro en a decada de 1960, en despoblando-se de tot en os anyos siguients.
Centro vacacional thumb|right|180px|A reconstrucción d'o lugar por partes d'un sindicato se plasma en a existencia de cualques anacronismos en o casco urbano de Moriello, como ista dedicatoria a Thomas Moore. En 1986, a Unión Sindical d'Aragón de Comisiones Obreras'' planteyó un prochecto de recuperación de o despoblau que a par d'alavez yera Moriello ta reconvertir-lo en un centro vacacional. Seguntes Antonio Martínez, responsable d'o centro vacacional en l'anyo 2000, a percepción que se teneba sobre Moriello en os 80 yera:
A cesión por partes d'a Confederación Hidrografica y a reconstrucción se fizo en a decada de 1990, con buena cosa de mano d'obra de voluntarios, afiliaus a lo sindicato, Reportache expublicau en PirineoDigital.com o 6 de frebero de 2006; consultau o 27 d'abril de 2011. que i fizon diferents funcions relacionadas con as suyas profesions. Sobre a reconstrucción, Martínez declaró:
Actualment, Moriello de Tou funciona como centro de vacacions, obierto toda l'anyada, y disposa de piscina, aria de camping, bungalows, supermercau, y apartamentos y casas unifamiliars ta logar. L'expleita la sociedat privada Sobrarbe S.A., con seu en Zaragoza y vinculada con CC.OO.
Manimenos, a rehabilitación y puesta en explotación de o nuclio descartó ta cutio la posibilidat de reversión d'as propiedaz inmuebles ta os suyos amos orichinals. Debant de l'inicio d'as obras, bels antigos vecinos de a localidat, que en ixas envueltas viviban en belaltros nuclios d'a redolada, manifestón en bellas ocasions o suyo desalcuerdo con a cesión d'os terrens y edificios ta fer-ie o centro vacacional, anque por diferents motivos nunca no se formó garra asociación con obchectivo de contraposar-se a lo prochecto.
Con Ligüerre de Cinca, emprendido analogament por o sindicato UGT, Moriello de Tou ye un d'os dos solos nuclios expropiaus y dimpués cedidos por a Confederación Hidrografica de l'Ebro ta fer-ne centros vacacionals que se troba en tot l'Alto Aragón, y toz dos son en Sobrarbe.
Demografía
Imáchens
Fiestas 26 de chulio, Fiesta Mayor', «Calendario festivo» en a pachina oficial d'a Comarca de Sobrarbe; consultada o 27 d'abril de 2011. fendo-le honras a Santa Ana.
Monimentos thumb|right|250px|A ilesia parroquial de Santa Ana (s. XI - XVI), que agora contiene o Museu d'Alfarería Tradicional Aragonesa adintro. Ilesia de Santa Ana, d'estilo gotico, d'o sieglo XVI, que en l'actualidat se destina a contener o Museu d'Alfarería Tradicional Aragonesa, con una colección remanent de mas de 450 piezas. Casa Cambra, d'o sieglo XVIII. L'edificio de a biblioteca publica, obierto en a temporana de veranos. A Casa Forestal, feita nueva.
Referencias
Vinclos externos
Categoría:Lugars de l'Aínsa-Sobrarbe Categoría:Localidaz d'Aragón con fiestas patronals ta santa Ana Categoría:Lugars afectaus por l'entibo de Mediano Categoría:Localidaz d'a diocesi de Balbastro-Monzón en Sobrarbe