Zaragoza ye una ciudat aragonesa, capital d'Aragón y d'a provincia de Zaragoza. Se troba situata en a Comarca Central a o canto d'o río Ebro y en a desembocadura d'a Uerba y o Galligo en o centro d'una gran val con gran variedat de paisaches, dende disiertos (como as Bardenas y os Monegros) dica selvas pretas, tasqueras, montanya, etc.
A población d'a ciudat de Zaragoza yera de 706.904 habitants en 2019,Concello de Zaragoza. «Cifras de Zaragoza 2018-1». zaragoza.es. Consultato lo 22 de febrero de 2018. estando asinas a cinquena ciudat en población d'Espanya. A población de l'aria metropolitana de Zaragoza s'estimó que yera en 2006 de 783.763 habitants. O municipio ye o puesto de residencia de mas d'o 50% d'a población total d'Aragón. A ciudat se troba a 199 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, en una situación cheografíca excepcional, ya que ye un nyudo de comunicacions entre as grans ciudaz de Madrit, Barcelona, Valencia, Bilbau y Tolosa, distants as cinco a bels 300 km de Zaragoza, alto u baixo.
A ciudat ye prou conoixita por o suyo folklore, o suyo patrimonio cultural, a gastronomía local, y os suyos tres monumentos prencipals (a basilica d'o Pilar, a seu d'o Salvador y o palacio de l'Alchafaría).
Chunto d'a Seu y l'Alchafaría, bi ha atros edificios que fan parti d'o mudéchar aragonés y por tanto d'o Patrimonio d'a Humanidat seguntes a UNESCO.
Simbolos A figura d'o lión rampant en os suyos emblemas se debe a que Alifonso VII de Leyón, rei de Castiella y de Leyón, fue, mientres un tiempo, rei de Zaragoza y cedió l'animal heraldico a ciudat.
Dimpués a muerte sin descendencia d'Alifonso I, lo Batallero, tanto su chirmán Remiro como lo suyo parient o rei castellanoleyonés Alifonso pretendeban o trono.
Historia Prehistoria y Edat Antiga Edat Meya O 18 d'aviento de 1118 o rei Alifonso I conquere la ciudat de Zaragoza, rematando asinas con a existencia d'a Taifa de Saraqusta. David González Ruiz: Breve Historia de la Corona de Aragón. Ediciones Nowtilus, S.L., Madrit, abril de 2012, p. 69,
Edat Moderna Edat Contemporania Toponimia O suyo nombre actual procede d'o suyo antigo toponimo romano, CAESAR AUGUSTA a traviés de l'arabe Saraqosta y d'o mozarabe que, como en Almonecir < AL-MONASTIR, feba metatesi de -ST- ta -ts-, representato como ç:
Caesaraugusta > Çaragoça (mozarabe y aragonés medieval) > Zaragoza (castellano y aragones actuals).
En a parla baturra d'a Ribera Baixa d'Ebro se diz Zirigoza, lo que mos fa pensar en variants medievals d'o nombre como Ceragoça. Si no hese pasato por l'arabe o nombre hese estato bella cosa pareixita a Sargosta u Zargosta.
Demografía
En 2013 viviban en Zaragoza 107.864 foranos, lo que suposaba lo 15% d'o total. Dende 2004 dica 2013 dita cifra pasó de 43 355 a 107 864, ye dicir, augmentó cuasi un 150%. Os barrios con mayor población forana yeran Delicias (25 428 habitants, o 23% d'o total d'o districto) y lo Casco Historico (11 881, o 25%). Os mayors grupos yeran rumanos, marroquins, ecuatorianos, chineses y colombians.
Cheografía Morfolochía y estructura urbana Hidrografía Bi ha tres rios en Zaragoza: l'Ebro, o Galligo y a Uerba.
Mugas Districtos y barrios Zaragoza ye dividita administrativament en doce districtos, que se subdividen cadagún en barrios:
Districto 1: Casco Antigo: Sant Pavlo (El Gancho), La Madalena, Sant Miguel, As Tenerías, Sant Agostín, El Tubo. Districto 2: Centro Districto 3: Delicias: A Bombarda, A Bozada, Delicias, Monsalut, Ciudat Chardín, Parque Roma. Districto 4: Universidat: Romareda, Casablanca, Montecanal, Val d'Espartera, Arcosur. Districto 5: Sant Chusé: Sant Chusé. Districto 6: Las Fuents: Cartuixa Baixa, Las Fuents. Districto 7: L'Almozara: L'Almozara, Torres de San Lamberto. Districto 8: Oliver-Val de Fierro: Val de Fierro, Miralbueno, Oliver. Districto 9: Torrero-A Paz: Torrero, A Paz, Torreciella de Val Madriz. Districto 10: Marguin ezquierda: Actur-Rei Ferrando, Rabal, Barrio de Chesús, Vadorrei, Cogullada, Parque Goya, Picarral, La Jota. Districto 11: Barrios Rurals Norte: Chuslivol, Movera, Montanyana, Penyaflor, Sant Chuan de Mozarrifar, Sant Gregorio, Santa Isabel. Districto 12: Barrios Rurals Ueste: Alfoceya, Venda de l'Olivar, Villarrapa, Casetas, Garrapiniellos, Monzalbarba.
Clima alt=Tabla climatica de Zaragoza|miniaturadeimagen|Tabla climatica de Zaragoza Zaragoza tiene un clima semiarido fredo, propio d'a depresión d'Ebro. Os hibiernos son liucherament fredos,con minimas meyas arredol d'os 2 graus positivos, estando normals as chelatas nocturnas (23 diyas de chelatas de meya a l'anyo), mientres que las maximas gosan situar-se bels 10 graus de meya encara que dintre los meses d'aviento y chinero a causa d'a inversión termica producida per as boiras, as maximas pueden cayer pro mesmo plegando a estar mas baixas que las zonas amán de Zaragoza con mas altaria an i hai sol, en istes eventos as maximas y las minimas son practicament as mesmas y las maximas pueden baixar facilment a los 2 graus. Os estius son calidos, as maximas gosan superar cuasi siempre los 30 °C, mesmo pasando los 35 °C cualques diyas y ocasionalment s'ha plegau y superando liucherament o barrache d'os 40 graus en cualques eventos calidos; mientres que las minimas, a causa d'a continentalidat de Zaragoza, gosan baixar d'os 20 graus encara que a vegadas ista marca se supere en eventos calidos provocando que sía dificil conciliar lo soneyo en tener altas temperaturas tanto per lo día como per a nueit.
As escasas plevias se concentran en primavera y en agüerro en menor medida (6 u 7 días de plevida per mes), ocurrindo sequeras estivals practicament toz los anyos (1 u 2 días de plevida per mes), encara que en ocasions en estiu puedan ocurrir fuertes tronadas a vegadas mesmo con piedra a causa d'a calor y que fan amainar un poquet a sequera. En hibierno las precipitacions tamién son pros escasas nomás un poquet mas comuns que en verano, lo que provoca que tot y con as baixas temperaturas tasament nieu, un diya"El tiempo y el clima de Aragón al alcance de todos", cuantos autors, Mira Editores, 2014, p. 64 en l'hibierno y solament 4 días de plevida per mes. O promeyo anyal ye pro escaso, d'uns 315 mm.
+Temperaturas mas altas rechistradasTemperaturaCalendata44,6 °C27 de chulio de 1876"El tiempo y el clima de Aragón al alcance de todos", cuantos autors, Mira Editores, 2014, p. 14644,5 °C7 de chulio de 201543,1 °C22 de chulio de 200942,8 °C26 d'agosto de 201042,6 °C17 de chulio de 1978 +Temperaturas mas baixas rechistradasTemperaturaCalendata-16,6 °C31 de aviento de 1887"El tiempo y el clima de Aragón al alcance de todos", cuantos autors, Mira Editores, 2014, p. 66-15,2 °C18 de chinero de 1918-11,4 °C5 de febrero de 1963 Seguntes l'Achencia Estatal de Meteorolochía, a velocidat meya de l'aire ye de 19 km/h. O cierzo bufa con frecuencia entre l'hibierno y a primers d'a primavera.
Administración Reparto de concellers Eleccions municipalsArchivo electoral Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 2023 Partido Popular - 8 5 7 15 15 11 12 15 10 8 15 Partido de los Socialistas de Aragón 11 18 13 15 6 10 12 13 10 6 10 10 Vox - - - - - - - - - - 2 4 Zaragoza en Común - - - - - - - - - 9 3 2 Chunta Aragonesista - - 0 0 2 4 6 3 3 2 0 0 Podemos-Equo - - - - - - - - - - 2 0 Ciudadanos - - - - - - - - - 4 6 0 Partido Aragonés 7 4 8 6 4 2 2 2 0 0 0 0 Partido Comunista de España / Izquierda Unida 4 1 2 3 4 0 0 1 3 -Integrato en a coalición Zaragoza en Común - - Centro Democrático y Social - - 3 0 - - 0 0 0 - - - Unión de Centro Democrático 7 - - - - - - - - - - - Partido del Trabajo Aragonés 2 - - - - - - - - - - - Total 31 31 31 31 31 31 31 31 31 31 31 31
Alcaldes
Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1916–1916 José Salarrullana de Dios 1916–1917 Gumersindo Claramunt Pastor 1917–1918 Emilio Laguna Azorín ????–1920 Ricardo Horno Alcorta Partido Liberal-Conservador1918–1923 Julián Alberto Cerezuela 1923–1923 Basilio Fernández Milagro 1923–1924 Juan Fabiani y Díaz de Cabra Unión Patriótica1925–1925 Gonzalo González Salazar 1925–1927 Julián Alberto Cerezuela 1927–1928 Miguel Allué Salvador 1929–1930 Enrique Armisén Berasategui 1930–1931 Jorge Jordana y Mompeón 1931–1932 Sebastián Banzo UrreaPartido Republicano Radical1932–1933 Manuel Pérez-Lizano y PérezDerecha Liberal Republicana1933–1933 Mariano Augusto Muniesa BelenguerPartido Republicano Radical Socialista1933–1934 Federico Martínez AndrésPRS - PRRSI1934–1936 Miguel López de GeraPartido Republicano Radical1936–1936 Federico Martínez AndrésIzquierda Republicana1936–1937 Miguel López de GeraMovimiento Nacional1937–1939 Antonio Parellada García1939–1940 Juan José Rivas Bosch1941–1946 Francisco Caballero Ibáñez1946–1949 José María Sánchez Ventura1954–1966 Luis Gómez Laguna1966–1970 Cesáreo Alierta1970–1976 Mariano Horno Liria1976–1979 Miguel Merino Pineda1979–1983 Ramón Sainz de Varanda Partido de los Socialistas de Aragón1983–19861986–1987 Antonio González Triviño1987–19911991–19951995–1999 Luisa Fernanda Rudi Partido Popular1999–20002000–2003 José Atarés Martínez2003–2007 Juan Alberto Belloch Julbe Partido de los Socialistas de Aragón2007–20112011–20152015–2019 Pedro Santisteve Roche Zaragoza en Común2019–2023 Jorge Azcón Navarro Partido Popular2023–hue Natalia Chueca Muñoz
Economía Amás d'a ventallosa situación cheografica, destaca en Figueruelas una d'as factorías de General Motors. A progresiva puyata d'a economía agraria ha convertito a la General Motors en un d'os prencipals pilars d'a economía d'a provincia. A la fabrica d'autos s'unen como base d'a economía aragonesa a empresa Balay, centrata en a fabricación de eletrodomesticos, CAF (Construccions y Auxiliars de Ferrocarrils S.A.) d'a que salen unidaz ferroviarias tanto ta o mercato estatal como ta o internacional y diversas meyanas empresas de caracter nacional como Pikolín u Lacasa, entre atras.
Actualment, a economía d'a ciudat ye en plen desarrollo debito a prochectos como a Expo 2008, a Plataforma Lochistica de Zaragoza (PLAZA), asinas como por o paso d'o tren de Alta Velocidat Espanyola (AVE), que converte a la ciudat en un important centro de comunicacions.
Educación Arte y cultura A ciudat poseye una universidat dende 1542, encara que os suyos oríchens se troban en o sieglo XII. Actualment se divide en cuantos campus, d'os que dos se troban en a ciudat.
Existen cuantos teatros, a on s'amostran obras d'intrés cheneral y de teatro alternativo. O mas antigo ye o Teatro prencipal, en o Coso, a man de l'antigo teatro romano. Tamién destacan o teatro d'o mercato y o teatro d'a estación.
Se conta con un Auditorio-Centro de Congresos que amogolona la practica totalidat d'os muitos congresos que se celebran en Zaragoza y tamién de l'actividat musical d'a capital. En iste Auditorio tienen a seu o grupo Enigma-Orquesta de Cambra de l'Auditorio de Zaragoza, orquesta de formación variable que poseye un convenio con iste Auditorio y que tien una chicota temporada de conciertos, adedicando-se con especial intrés a la espardidura d'a musica contemporania. Tamién ofreixe conciertos pedagochicos ta escolans y colabora con o coro de l'Auditorio, coro Amici Musicae. Continando con a musica clasica, tamién organizan conciertos as entidaz d'estalvio Ibercaja y CAI, asinas como Choventuz Musicals de Zaragoza, pero todas istas d'un modo mas esporadico y enfocadas a atra mena de roldes y publico.
Anque l'ocio d'a ciudat escurra por camíns mas mudenos, como los cines, existindo 5 u 6 salas en torno a la que pasa por estar a vía prencipal, y atros tantos mas en os grans centros comercials de Grancasa y Augusta, habendo suposau, l'aparición de salas multicine, a disparición de bels d'os cines de mas solera anque no ha eschalamancau a pervivencia de belunas d'as antigas salas d'o centro .
As zonas de marcha, son Rollo (musica comercial y d'adolescents), O Casco (ta chent choven, universitaria), La Zona y a Xota.