Samianigo (Sabiñánigo en castellano) ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato a 780 metros d'altaria en Sarrablo, en a comarca de l'Alto Galligo, a 52 km de distancia de Uesca y tien una población de habitants.

A suya economía se basa en as industrias quimicas y en o turismo.

En o suyo termin municipal se troban buena parti d'as ilesias de Sarrablo, o Museu Ángel Orensanz y Artes de Sarrablo y o Museu de Debuixo d'o Castiello de Larrés.

Cheografía thumb|left|200px|Vista de Samianigo. Muga a lo norte con os municipios de Biescas y Yebra de Basa; a l'este con Fiscal y Boltanya; a lo sud con o municipio d'As Penyas de Riglos; a lo sud-este con a comarca d'o Semontano de Balbastro y a l'ueste con os municipios de Candarenas, Chaca y Villanuga.

Samianigo ye situato entre a val d'o río Aurín y a cuenca d'o curso meyo d'o río Galligo en a suya zona norte y entre Vallibasa y a Guarguera en a zona sud, es decir, abarca dende las sierras interiors d'o Pireneu dica las exteriors, pasando por a depresión meya, lo que fa que'n tienga una gran variedat d'ecosistemas y paisaches que se combinan con a rica arquitectura popular y relichiosa d'iste termin municipal.

Ye o mayor termin municipal de Uesca con os suyos 586,8 km² y o tercero d'Aragón dezaga d'os de Zaragoza y Exeya.

Clima A suya temperatura anyal ye 10.86 °C, con una temperatura meya en chinero de 2.76 °C y en chulio de 20.34 °C. "Valores normales de precipitación y temperatura de la red climatológica (1961-1990). Serie monografías. Año 2000" (Instituto Nacional de Meteorología) en a pachina web de l'Instituto Aragonés de Estadística (IAEST).

Historia A localidat de Samianigo Jesús Vázquez Obrador "Contribución al vocabulario aragonés de Sobremonte (Huesca)" en Homenaje a Rafael Andolz: estudios sobre la cultura popular, la tradición y la lengua en Aragón, 2000, , pp. 623-640 fue fundata por os romanos, amán de l'actual ubicación, entre os ríos Galligo (d'as Galias) y Aurín (d'Aurum, por l'oro que se i trobaba) fa ya mas de 2000 anyos, en epoca d'Augusto.

Pareixe que o mas probable ye que o suyo nombre vienga d'o cheneral romano Calvisio Sabino, Pascual Miguel Ballestín Toponimia Mayor de Aragón: ciudades, villas, lugares, aldeas, ríos, montañas y territorios, Gara d'Edizions, 2015, , p.396 a qui acomandoron a a pacificación d'a zona dimpués d'a conquiesta romana. En un documento d'o sieglo II apareixe como Sabiniacum.

Mas tardi en 1035 Samianigo s'incorpora a lo reino d'Aragón y ye allora cuan apareixe documentato como Savignaneco. Demientres a Edat Meya estió patrimonio d'a Corona y no pas d'un sinyor feudal como atros lugars d'a redolada.

A la fin d'o sieglo XIX, Samianigo encara yera un chicot lugar con bellas 24 casas, cuals habitants viviban d'as suyas tierras y o suyo ganato. Cuan a carretera que puyaba ta o balneario de Pandicosa y ta Biescas s'amilloró en 1881 y prencipioron a construir casas arredol d'ista a lo suyo paso por o lugar de Samianigo. Asinas con a plegata d'a carretera y o ferrocarril en 1893, prencipió a creixer o lugar y se convertió en una ciudat adedicata a los servicios.

En 1918 prencipioron a instalar-sen en o lugar industrias quimicas y de l'aluminio aduyatas por a presencia d'o ferrocarril, as centrals electricas y a situación cheografica. Gracias a istas empresas a población d'o lugar puyó dende 100 habitants dica cuasi 10.000 en menos de 100 anyadas.

Demografía A lo prencipio d'o sieglo XX Samianigo yera un chicot lugar que nomás teneba 280 habitants. Con a plegata d'o ferrocarril y d'as industrias instalatas en o lugar a población puyó muito debito a la plegata d'inmigrants venitos d'a resta d'a val y sobretot de difuera d'Aragón.

<div id="1">(1) En iste censo se denominaba Saviñánigo y El Puente. <div id="1">(2) Entre o censo de 1960 y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a Sardas y recibe una parti de Cartirana. <div id="1">(3) Entre o censo de 1970 y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a Acumuer, Cartirana, Chesera, una parti d'Ena, una parti de Guasa, una parte d'Oliván, Orna de Galligo, Senegüé y Sorripas y Xabarrella. <div id="1">(4) Entre o censo de 1981 y o anterior, crexe o termin d'o municipio porque incorpora a una parti d'a Guarta.

Economía A economía de Samianigo se basa en os servicios, o turismo, as industrias metalurchica, quimica y farmaceutica y a enerchía.

A industria electroquimica "Aragonesas", establita en 1918 y a fabrica d'aluminio "Alcoa", establita en 1927 son encara hue dos d'os pilars d'a economia d'a capital sarrablesa.

Ya en os años 90 s'establió tamién a empresa farmaceutica "Bieffe Medital" en o municipio chunto a lo lugar de Sorripas, creyando tamién atra fuent de treballo ta la val.

Por atra parti tamién ye important o sector d'a enerchía por meyo d'a producción d'electricidat y gas natural.

Mientres os anyos 1975 y 1989 a empresa Inquinosa produció lindano contaminando la zona y deixando una balsa de residuos que contaminó o Río Galligo demientres a suya producción, a fabrica yera a nomás 50 metros d'o curso d'o río cuan la lechistación requeriba que estase a una distancia no menor d'1 km. En a fabrica tamién treballoron muitos vecins de Samianigo y a redolada que estioron exposaus a este producto cancericheno y mutachenico.La fábrica de lindano de Sabiñánigo contaminó las aguas del río Gállego durante 15 años.

Cultura y Turismo thumb|250px|Anvista de Santa Orosia y d'Auturía. A casa d'o sieglo XIX (1810-1830), conoixita como Casa Batanero, ye a seu d'o Museu d'Artes de Sarrablo. Iste museu fue inagurato en 1979. A planta baixa reproduce as diferents cambras d'una casa pirenenca con toz os suyos trastes. En o segundo piso bi ha salas adedicatas a las fainas artesanals que se feban d'antes mas. En l'antigo granero s'ha instalato un espacio ludico adedicato a Pedrón, o famoso diaplet de Sarrablo.

En Samianigo se troba tamién "Pirenarium, o parque d'os Pireneus". Ye un parque tematico con maquetas d'o Pireneo y d'a resta d'Aragón en miniatura, y ye situato en os viellos cuartels de l'exercito.

Administración Reparto de concellers Eleccions municipalsArchivo electoral Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 Partido de los Socialistas de Aragón 4 6 6 7 7 8 7 5 7 6 7 Partido Popular - 2 1 4 4 3 2 2 3 1 2 Partido Aragonés - 5 5 2 1 1 2 3 5 4 2 Cambiar Sabiñánigo - - - - - - - - - 2 1 Ciudadanos - - - - - - - - - 1 Chunta Aragonesista - - - - 1 1 1 1 1 0 0 Izquierda Unida - - 1 - - - 1 2 1 -Integrato en a coalición Cambiar Sabiñánigo - Unión de Centro Democrático 6 - - - - - - - - - - Total 13 13 13 13 13 13 13 17 13 13

Alcaldes Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983 Antonio Ferrer Piedrafita Unión de Centro Democrático1983–1987 Luis Giménez Buesa Partido Aragonés1987–1991 Antonio Calvo Lasierra Partido de los Socialistas de Aragón1991–1995 Antonio Calvo Lasierra Partido de los Socialistas de Aragón1995–1999 Carlos Iglesias Estaún Partido de los Socialistas de Aragón1999–2003 Carlos Iglesias Estaún Partido de los Socialistas de Aragón2003–2007 Carlos Iglesias Estaún Partido de los Socialistas de Aragón2007–2011 Jesús Lasierra Asín Partido de los Socialistas de Aragón2011–2015 Jesús Lasierra Asín Partido de los Socialistas de Aragón2015–2018 Jesús Lasierra Asín Partido de los Socialistas de Aragón2018–2019 Berta Fernández Pueyo Partido de los Socialistas de Aragón2019–2023 Berta Fernández Pueyo Partido de los Socialistas de Aragón2023–2027 Berta Fernández Pueyo Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón Partido de los Socialistas de Aragón

Esporte A ciudat ye mui ligata a lo esporte en cheneral y especialment a lo ciclismo, ye famosa por estar o escenario d'una d'as pruebas ciclistas amateurs mas importants d'o mundo, dita Quebrantahuesos, a cual sería una etapa Tour de Categoría Especial, por os puertos de montanya que se i pasan. A sobén etapas d'a Vuelta a Espanya, rematan, prencipian u pasan por a localidat, s'han feito incluso campionatos d'Espanya de "profesionals", pasando los millors ciclistas d'o mundo como Miguel Induráin entre atros.

O fútbol ye representato por o Agrupación Deportiva Sabiñánigo

Personalidaz naixitas de Samianigo Categoría principal: Naixitos de Samianigo.

Ciudaz achirmanatas 22px Vilhèra 22px Petersberg

Comunicacions

N-260. N-330.

Se veiga tamién AD Sabiñánigo. Gara de Samianigo.

Notas

Referencias

Vinclos externos

Concello de Samianigo Datos alazetals O toponimo Samianigo Amigos de Sarrablo Samianigo

*