O hespital de Santa Cristina de Somport estió un hespital situato en o cobalto d'o puerto de Somport amán de Candanchú.
Historia Establito en o sieglo XII, ya en charraba o Codice Calixtino en l'inte d'a suya fundación, decindo que yera Unum Tribus Mundi, ye decir, un d'os tres hespitals mas importants d'o mundo chunto con os de Cherusalem y Gran Sant Bernal. No se'n conoixe a calendata exacta d'a fundación, anque apareixe en un documento de Sancho Remíriz escrito por Ricardo de l'Arco en 1078 pareixe que ye falso, por o que o documento mas antigo en que apareixe ye un diploma de Pero I de l'anyo 1100.
A importancia d'o hespital en a epoca viene de que yeran muitos os pelegrins que trigaban o Sommus Portus ta fer o Camín de Sant Chaime, prenendo a branca d'a vía tolosana que pasaba por Aspa (bi'n heba unatra que pasaba por Maule-Lextarre y Roncesvals). Un d'os puntos mas dificils d'o camín yera o paso d'os Pireneus por a dureza d'os monts y as malas condicions climatolochicas que bi heba a ormino.
Cuan os pelegrins heban puyato lo puerto, a sobén cansos, fambrosos u malautos, o hespital yera un buen puesto ta escansar-se. Seguntes mos diz o Codice Calixtino u Liber Sancti Iacobi, libro a on se replegaban as cuatro rotas oficials d'o Camín que trescruzaban Francia, a los pelegrins lis s'ahuespaba de gufanya mientres tres días, lis se daba de minchar y cenar y si yeran malautos lis se cudiaba dica que se recuperasen. Si moriba un pelegrín s'apedecaba en o chicot fosal que yera chunto a la capiella.
A decadencia prencipia en 1374 y mientres o sieglo XVI, debito a las guerras entre catolicos y hugonoz, os monches albandonan o hespital y s'estableixen en a suya ilesia-palacio de Chaca.
Lechenda d'a fundación Se diz que dos caballers anonimos decidioron de fer en Somport un chicot refuchio ta ahuespar a los pelegrins que a sobén moriban en iste punto d'o Camín de Sant Chaime por fambre, a nieu u as bestias d'istos monts.
Cuan yeran dandaliando sobre o millor puesto ta devantar o refuchio s'apareixió una paloma blanca que portiaba en o suyo pipón una cruz d'oro que deixó en o puesto a on Dios heba sinyalato que teneba que fer-se a ilesia. Asinas a noticia s'estendilló por tota la tierra y se facioron tantas donacions que os caballers no facioron un chicot refuchio como heban pensato, sino un gran hespital.
Dende allora l'emblema d'o hespital estió una paloma blanca con una cruz dorata en o pipón.
Distribución thumb|left|320px|1. Hespital y tabierna2. Ilesia3. Necropoli4. Monesterio Gracias a las excavacions arqueolochicas y a las cronicas que mos dan datos de l'antiga distribución d'os edificios d'o hespital, podemos conoixer l'aspecto que'n teneba en a suya millor epoca.
En o centro d'o conchunto bi heba una chicota ilesia romanica, d'entre os sieglos XII y XIII con abside semicircular orientata a l'este. Chunto a ista os fundamentos d'a tabierna d'o sieglo XVIII a on minchaban os pelegrins. A l'atro canto d'a ilesia yera la necropoli, a on pueden veyer-se encara las sepolturas de piedra.
O monesterio yera situato tamién chunto a la ilesia, en o canto mas amanato ta Francia, puesto que ocupaba antis d'o sieglo XVI a tabierna. Ta rematar, seguntes l'historiador frai Francisco Lalana, en o cobaixo bi yera o palacio d'o prior y a ermita de Santa Barbara.
Bibliografía Nagore Laín, Francho: Reseña de Cartulario del Hospital de Santa Cristina de Somport, edición de Juka Kiviharju, Luenga & fablas, 8-9 (2004-2005), pp. 213–216.
Vinclos externos Santa Cristina de Somport en romanicoaragones.com
Categoría:Biens d'Intrés Cultural d'a Chacetania Categoría:Camín de Sant Chaime Categoría:Molimentos d'a provincia de Uesca Categoría:Molimentos d'a Chacetania