Antiguu Conceyu de Castropol

Antiguu Conceyu de Castropol,Esta denomación nun se debe asemeyar cola demarcación alministrativa del mesmu nome, la comarca del Eo-Navia, que ye una de les ocho comarques funcionales en que ta dividíu'l Principáu d'Asturies a efeutos alministrativos Entrambasaguas, Honor de Suarón o ye'l nome col que fueran conocíos históricamente los catorce conceyos del occidente asturianu afitaos ente los ríos Eo y Navia que participaben baxo una única representación nel partíu de l'Episcopalía, (sestu de los siete partíos en que taba constituída la Xunta Xeneral del Principáu).El partíu denomináu d'episcopalía taba integrao pola villa y Conceyo de Castropol con tolos otros de so partíu qu'enantes de ser redimíos yeren feligresíes, los conceyos de Ribera d'Abaxu, Llangréu, Llanera, Quirós, Teberga, Noreña, Les Regueres, Navia, Morcín, Ribera d'Arriba, Tudela, Proaza, Santo Adriano, Payares, Riosa, , Yernes y Tameza, Bimenes, Paderni, Sobrescobiu ya'l Cotu de Peñaflor. Esta comarca afitada demientres l'imperiu romanu nel Convento Lucense, debió fincar nel Reinu d'Asturies llueu de la segregación del reinu asturlleonés que tien llugar tres la muerte d'Alfonsu III, tando dende entós suxeta al poder de los Obispos d'Uviéu, llueu de les donaciones que del so territoriu tienen llugar nel añu 1154 pal Honor de Suarón y 1186 pal Honor de Grandas. Tres so emancipación de l'autoridá de los obispos participa na Xunta Xeneral del Principáu, na que representa el mayor centru d'intereses del partíu de les episcopalíes.Asina resulta de diversos documentos q'atopen dellos de los términos de la so comarca nel territoriu asturiense, asina, ye de citar el Testamentum Sancte Marie de Taule quod fecit comes Fafila Spassanidz ovetensi ecclesie (1006), "... de monasterio quod est fundatum in Asturiis in villa nomine Taule, inter duo flumina purzia et ove", tamién nel comissum de Kartavio quod fecit Ramimirus rex (978) "Sancte Marie semper virginis... in cuius honore ist monasterium in Asturias", ya asina otros munchos

Los conceyos, amás duna historia común, conseña tamién una comuña d'intereses culturales, llingüísticos y sociolóxicos qu'axeiten a la mesma una señardá nel sen del Principáu d'Asturies.Pérez de Castro abonda como caráuteres comúnes a los conceyos de la episcopalía les siguientes: 1) Concesión altomedieval de les tierres del señoríu episcopal que tuviera llugar nos sieglos X-XII. 2) Caráuter tardíu del procesu de repoblación que tien llugar dacuando la Baxa Edá Media. La razones d'esti retrasu obedecen al fechu de que los obispos, para poder constituir nuevos pueblos necesitaran de l'autorización del Rei o que fuese esti quien pidiere a los prelaos la repoblación dalgún llugar como afítase nel caso d'Allande. Magar esta autorización del monarca estiéndese con caráuter xeneral a la Ilesia d'Uviéu por un privilexo qu'Alfonsu X da a los obispos de la Ilesia de San Salvador d'Uviéu, inda que desapaecíu, sabemos de so esistencia por otru de Sanchu IV datáu'l 2-IV-1292. 3) Organización política mui paecída, basada na creación duna andecha vecinal que reuníase tolos años. Pérez de Castro, Ramona. Los Señoríos Episcopales n'Asturies: El réxime Xurídicu de l'Oblispalía de Castropol, Uviéu, 1987, p. 92 y 93 En particular, ye d'encalcar la esistencia duna llingua propia, el gallegoasturianu, d'orixe galaico-portugués, y que ye reconocida como tal llingua, na Llei 1/1998, de 23 de marzu, dʼUsu y Promoción del Asturianu y Gallegoasturianu, del Principáu dʼAsturies.Llei 1/1998, de 23 de marzu, dʼUsu y Promoción del Asturianu, del Principáu dʼAsturies. Bolletín Oficial del Estáu, núm. 103 de 30 d'abril de 1998, páxs. 14573 a 14576.

Actuales conceyos que integraban l'Antiguu Conceyu de Castropol La composíción de los conceyos inda que ye n'esencia la mesma dende la redención de los obispos, vien variando a lo llonxe de los años pola segregación ya agrupación de munchos dellos, siendo güei la siguiente:

Antiguu Conceyu de Castropol 60px 60px Bual | Castropol | Cuaña | Eilao | El Franco | Grandas de Salime | Pezós | Samartín d'Ozcos | Santalla d'Ozcos | San Tiso d'Abres | Tapia | Taramundi | A Veiga | Vilanova d'Ozcos

Orixe de la dixebra 350 px|thumb| right|La pola de Castropol na ría del Eu, capital histórica de la Fastera del Navia-Eo Demientres la época prerromana y romana, la fastera del Navia-Eo taba aseñorada poles tribus más nororientales de los pueblos galaicos llucenses, dellos Egobarros, Cibarcos ya Albiones. Más tres la dixebra del «Asturorum Regnum» llueu de la muerte d'Alfonsu III, la comarca queda afitada hasta güei nel Reinu d'Asturies. Puédense citar numberosos testos medievales enantes inda a la donación de 1154 que fixen estes tierres en territoriu asturianu, agüeyese asina:

Tumbo del Monesteriu de 'Sobrado de los Monxos' añu 985, f. 19r- 19v:

«… item concedo ad ipsum locum et ad ipsos sanctos pro remedio anime mee. uilla que uocitant Sautello. Eube. deiiecente montibus. Lua. inter Asturias diuident et Galletia…» (tamién concedo el mesmu llugar ya los mesmos santos arremediu de la mía alma la villa que dicen Sotelo, na llinde del ríu Eo onde xébrase Galicia ya Asturies).

Testamentum Sancte Marie de Taule quod fecit comes Fafila Spassanidz ovetensi ecclesie, añu 1006.

- «… de monasterio quod est fundatum in Asturiis in villa nomine Taule, inter duo flumina purzia et ove», monesteriu afitau na parroquía de Tol (Castropol).

Comissum de Kartavio quod fecit Ramimirus rex, añu 978:

-«Sancte Marie semper virginis... in cuius honore ist monasterium in Asturias», fálase del Monesteriu de Cartavio, (Cuaña), dedicáu a la Virxe María n'Asturies.

Pa entender, l'axuntamentu del so territoriu al reinu asturianu ye esencial el pergamín de la Catedral de Mondoñedo, datáu nel añu 867, (Tumbu Mondoñedo, p. 35-36, f. 196r) esti documentu xustifica la donación pol rei Alfonsu II d'Asturies a la diócesis de Mondoñedo de diversos llugares nes Ríes Altes gallegues que nún taran enantes na diócesis de Britonia, col propósitu de compensar los tomaos d'antiguu pola Diocésis d'Uviéu como resultáu de la 'saracenorum persecutionem'. Ye de señalar nel testu citau:

El padre Florez al comentar esti pasaxe señala como la dióceses d'Uviéu atomó la de Britonia, y axuntola a la nueva diócesis (ye de ter presente que la Ilesia de San Salvador, tresformada llueu en diócesis d'Uviéu, escarecía d'antecedentes con anterioridá a la invasión musulmana)Dafechu, la metá oriental del territoriu asturiano nún taba axuntáo de llen al Reinu Visigodu, al tar domináu polos pueblos ruccones, tribus descendientes de los astures llugones nún sometidos a la autoridá del Reinu de Toledu, caltense asina la falta de referencies nos conceyos toledanos a les diócesis asturianes. Asina entienlu Diego Santos quien identifica el pueblu ruccones, espetau en Campaña polo rei Silo, colos astures luggones: «Miro suevorum rex bellum contra runcones movet», en C. Cardelle de Hartmann (ed.): Victoris Tvnnvnensis Chronicon cum requiis ex Consularibus Caesaravgvstanus et Iohannis Biclarensis Chronicon. Corpvs Christianorum. Series Latina, clxxii A, Turnhout, 2001,p. 64., mas llueu de resurdida la diócesis de Mondoñedo declarada heredera daquella, el Rei compensa la perda de más de la metá del so territoriu pola entrega en compensación na so diócesis de Transancos, Besancos e Pruncios, que ñunca enantes taran na diócesis de Britonia, y que atoman dende entós en compensación de lo que enantes tenía Mondoñedo n'Asturies.Fray Enrique Florez de Setién y Huidobro, "Espana Sagrada: theatro geographico-historico de la Iglesia de España", tomu XVIII, trat. 58, cap. I, p. 5.

El monacatu Bretón na Fastera del Navia-Eo Dacuando l'Alta Edá Media, el territoriu comprendíu ente les conques fluviales de los ríus Eo y del Navia afítase nel términu del Monacatu Bretón. Dafechu, el "Parrohiale Suevum", documentu alministrativu redactau de seguru demientres el Conceyu de Lugo (569), asitia el términu d'asentamientu de los bretones espardíu polos territorios del Monasterio Máximo y pola tierra d'Asturies. La cita lliteral ye:

La sede del Monesteriu de Máximu suel alcuéntrase polos historiadores en dalgún llugar ente'l ríu Masma ya el ríu Eo, afitándose per munchos na parroquía de Bretoña (A Pastoriza, Lugo), nún llonxe de San Tiso d'Abres y Taramundi. Pero, amás la proximidá al territoriu del ocidente asturianu, el términu de les vecines sedes de Lugo, que atoma Barreiros, Quiroga y Montenegro y Astorga, que atoma n'Asturies inda na más el territoriu Pesgos, nos afiten tamién la Sede Episcopal de Britona nel ocidente asturianu. Sabemos güei, que Britonia yera una sede organizada d'acordies coles normes habituales de les ilesies de tradición insular o celta. L’obispu tenían tamién les funciones d'abá del monesteriu onde residía, nesti casu nel de Máximo, y exercía les sos funciones episcopales y abaciales en toles comunidadaes de cristianos del mesmu raigañu.Fernández Conde, F.J.,"Organización eclesiástica nel ocidente d'Asturies", en Materiales d'Historia y Antropoloxía", Lletres asturianes: Boletín Oficial de l'Academia de la Llingua Asturiana, nᵘ. 62, 1997, páxs. 83 Esta organización afíyase por San Patriciu dientro del procesu d'evanxelización d'Irlanda y el restu de les Illes Britániques ya inda a les comunidaes de misioneros irlandeses asentaes na Xermania.

Nel occidente asturianu ye d'atopar munches manifestaciones desta primitiva forma d'organizacion.Agüeyese, nesti sen I. Torrente Fernández: «Notes históriques sol territoriu Navia-Eo: revisión historiográfica», Lletres Asturianes, 65, ochobre, 1997, páxs. 57-68. De recien, tamién, M. Fernández Mier («Territorialidad y poblamiento: l'occidente de Asturias en época de la monarquía asturiana en la época de la monarquía asturiana», Uviéu, 2002, páxs. 43-61 Asina, nel testamentu del añu 926, 23 de setiembre, otorgau por un supuestu rei Ramiru, fíu d'Alfonsu III y de la Reina Ximena, quien entrega toa una riestra d'ilesies nel ocidente asturianu que amuésanos la señardá de la ordenación territorial del occidente y la querencia de les families a sos centros relixosos. Nel llueu duna desllabazada rellación d'heredaes n'Asturies donaes a la Ilesia de San Salvador, siñala:

Ye d'interés la querencia de les families coles ilesies donaes, como resulta de la referencia "et cum familia sua et cum suis adiecentis". Conocemos tamién polos documentos del Monesteriu de Oscos y per diversos xuicios del Obispu d'Uviéu cola nobleza de la comarca como families enteres de persones vivían o dependían de los Monasterios.

De les creencies d'este xentes, sabemos tamién, pola aprucida d'una llábana (Cayuela de Carrió) afayada por dos campesinos en 1926 na llocalidá de Carrió, ya que dellos autores alluguen nos albores del tiempu de la monarquía asturiana nel sieglu VIII, ya otros exétenla na etapa visigoda, nun llugar que se afita dientro de la sede episcopal de Britonia.

Dámaso Alonso nel so estudiu sobro los usos supersticiosos del sabugu, describe la costume afitada nuna zona del oriente de Lugo ya los conceyos asturianos más occidentales de colgar rames ness ventanes y puertes la nuechi de San Xuan pa evitar la entrada de bruxes y mal agüeros, costume que tien una asemeyanza con otres documentaes nel País de Gales y nel Norte de la Gironda.Damaso Alonso y Fernández de las Redondas, «El saúco ente Galicia y Asturias», compilación d'obres vol. I, Madrid, 1972, páxs. 260-388.

Del monacatu bretón al benedectín