El Cairu o El CairoGramática de la Llingua Asturiana, Academia de la Llingua Asturiana, 3a edición, 2001. Páx. 78, apartáu VI.1.2.4).L'asturianu que vien. Observaciones y suxerencies sobre l'asturianu normativu y el so usu; Ramón d'Andrés, Publicaciones Ámbitu, s.l., Uviéu, 2008; ISBN: 978-84-96413-48-1.(n'árabe: القاهرة Al-Qāhira 'la bragada', 'la vitoriosa') ye la capital d'Exiptu y de la so gobernación (muhafazah o provincia). Ye la mayor ciudá del mundu árabe, d'Oriente Próximu y d'África, y los exipcios denómenla de cutiu cenciellamente col nome del país, مصر, pronunciáu n'árabe cultu Misr y nel dialeutu exipciu Masr.
El so área metropolitana inclúi una población aproximada d'unos 16 miyones d'habitantes,Microsoft Word - dmgua2007-front.doc convirtiendo a El Cairu na oncena urbe más poblada del mundu. Ye, tamién, l'área metropolitana más poblada de tol continente africanu. Ye conocida polos exipcios como la madre de toes ciudaes" y la ciudá de los milenta minaretes".
Foi fundada nel añu 116 e.C., no qu'anguaño se conoz como Vieyu Cairo, cuando los romanos reconstruyeren una antigua fortaleza persa xunto al ríu Nilu. Enantes de la so fundación, Menfis o otres ciudaes yeren la capital del imperiu faraónicu. El nome actual débese a los fatimíes, que bautizaren la ciudá col nome, Al-Qāhira. Tres diverses invasiones como la de los mamelucos, otomanos, L'Imperiu Napoleónicu y los británicos, El Cairu convirtiérase en capital soberana en 1952.
Ta allugada nes riberes ya islles del ríu Nilu, al sur del delta. Escontra'l suroeste alcuéntrase la ciudá de Guiza y l'antigua necrópolis de Menfis, col pandu de Guiza y les sos monumentales pirámides, como la Gran Pirámide. Al sur ta asitiáu'l llugar onde s'edificó l'antigua ciudá de Menfis.
Historia Asitiada a 14 km d'Heliópolis xunto al Nilu, los romanos establecieren una fortaleza y la ciudá actual tien la so base en cuatro construcciones socesives musulmanes: Al-Fustat (El Campamentu, n'árabe: الفسطاط) tamién llamáu Fustat y Misr al-Fustat, foi'l nucleu orixinal y la primer capital del Exiptu árabe. Construyóse ente la fortaleza romana y el ríu pol xeneral Amr ibn al As darréu dempués de la conquista árabe d'Exiptu nel añu 641, fortificándola y construyendo nella la mezquita d'Amr, la primer alzada n'Exiptu y n'África. Foi'l centru alministrativu d'Exiptu dende'l que s'impunxo l'usu del árabe como llingua alministrativa ya impuestos especiales a cristianos y xudíos, hasta que la ciudá foi quemada pol visir Shawar en 1168 pa evitar que cayera en manes d'invasores cruzaos. Forma parte del llamáu Cairo antiguu. Suleimán, gobernador d'Exiptu por delegación de los abasíes, fundó xunto a Al-Fustat la ciudá d'Al-Askar (L'Exércitu), como asentamientu militar. Nesta parte de la ciudá llevantó'l palaciu de gobiernu. Ahmad ibn Tulun edificó la fortaleza Al-Qatta'i, col so correspondiente palaciu y mezquita, no qu'anguaño ye'l barriu de Tulun. D'esta ciudá solo llegó a los nuesos díes la mezquita que lleva'l so nome. El Cairu, Al-Qahira (القاهرة) 'La Trunfante', foi fundada pol fatimí Yawhar al-Qaid, en 972, al norte de los palacios y tomando al-Askar y A el-Qatta'i, y ellí construyóse la mezquita d'Al-Azhar, la primer universidá de la historia. Esta ciudá convirtióse nel centru urbanu colos años, anque de primeres del Califatu Fatimí Al-Fustat siguió siendo la capital. left|thumb|250px|Vieyu y nuevu Cairo: la Ciudadela y les tumbes de los mamelucos. En 1176 Saladinu (Salah al-Din) construyó la ciudadela pa fortificar la ciudá, ampliándola y sustituyendo les vieyes muralles por otres de piedra. Esti recintu fortificáu xebra la ciudá vieya de la nueva creada por Ismael Bajá.
La ciudá creció escontra l'oeste y el sur, cola ciudadela como centru alministrativu. La construcción de palacios y mezquites atraía a gran númberu d'artesanos y comerciantes, colo quE'l Cairu sería una próspera ciudá con cientos de mezquites, madrases, baños públicos y otros edificios, según gran númberu de fontes. En 1382 l'emir mamelucu Djaharks El-Jalili construyó un albergue pa viaxeros (caravanserai) que llevó'l so nome y que se convirtió nun importante focu económicu. 200px|thumb|Planu d'El Cairu fechu por Hartman Schedel en 1492. Los mamelucos reinaren dende'l 2 de mayu de 1250, y espulsaren a mongoles y cruzaos. Na so dómina, El Cairu sufrió una epidemia de peste en 1348, y los negocios ente Exiptu y Europa fomentaos por Vasco da Gama paralizaren la crecedera de la ciudá y traxeren el cayente d'Al-Fustat como puertu, esviándose'l comerciu a los puertos del Mediterraneu.
En 1517 los otomanos ocuparen Exiptu y retuviéronlu hasta 1798, pero calteniendo una relativa autonomía: Al-Qāhira se conviritió nun centru internacional del comerciu del café, y la universidá d'Al-Azhar, nel referente inteleutual del mundu islámicu.
Tres el curtiu pasu de Napoleón, Mehmet Ali (1805-49) entamare la industrialización urbana: en 1816 llevantó nella la primer fábrica testil, y en 1831 una de papel; tamién modernizó les infraestructures, construyendo la canal Mahmudiyah que la xune con Alexandría. En 1854 inauguróse'l ferrocarril d'Alexandría a El Cairu.
El jedive Ismail Pasha (1863-79) fadría una bayurosa remodelación urbanística: trazare un plan urbanísticu de tipu ortogonal, sanió les zones pantanoses y construyó nuevos barrios residenciales xunto al Nilu; coincidiendo cola inauguración de la canal de Suez, abrió les puertes de nuevos edificios como'l palaciu d'Al-Qubba y el teatru de la ópera, colo que l'antigua Al-Qahira tornaría nuna ciudá de xentes de pocos recursos económicos, según que les bones élites diríen istalándose na nueva urbe. Ente 1882 y 1937 la población xorreció un 250%, sobremanera debíu al éxodu rural.
Dementres el dominiu británicu, prosiguió la modernización de la ciudá, por casu cola instalación del telégrafu en 1903 y l'allongamientu del ferrocarril escontra'l sur.
La independencia proclamada en 1922 convirtióla en capital d'Exiptu, que foi cuartel xeneral del mandu británicu mientres la Segunda Guerra Mundial; ente 1958 y 1961 foi la capital de la República Árabe Xunida y anguaño, ye tamién la sede de la Lliga d'Estaos Árabes.
La ciudá foi escenariu en febreru de 2011 de les conocíes como "Protestes d'Exiptu de 2011".
Xeografía Ta allugada nes riberes ya islles del ríu Nilu, al sur del delta. Escontra'l suroeste alcuéntrase la ciudá de Guiza y l'antigua necrópolis de Menfis, col pandu de Guiza y les sos monumentales pirámides, como la Gran Pirámide. Al sur atopa'l llugar onde s'edificó l'antigua ciudá de Menfis.
Clima
Demografía thumb|center|750px|Panorámica d'El Cairu dende la Mezquita-Madrasa del Sultán Hasán.
La so población ye de 6.789.479 habitantes (2006) nel términu municipal de la ciudá; con 15.502.478 habitantes n'área d'aglomeración urbana (datos del 1 de xineru de 2005), ye la mayor metrópolis d'África.N'Exiptu nun esiste'l rexistru obligatoriu, polo que les cifres indicaes son cálculos a partir del censu de población. Según estimaciones non oficiales de finales de 2006, podría partise d'unos 25 millones d'habitantes n'área metropolitana, lo que supondría un terciu de tola población d'Exiptu www.geo-trotter.com Sobre la población d'Exiptu.La numberosa comunidá cristiana (alredor del 10%) tien una fuerte presencia na vida de la ciudá.
Añu Población 1800 200.000 1859 254.000 1865 282.300 1870 313.400 1877 327.500 1882 374.838 1897 570.062 1907 654.476 1917 790.939 1927 1.059.800 Añu Población 1937 1.312.096 1947 2.090.654 1960 3.349.000 1966 4.219.900 1976 5.084.463 1986 6.052.836 1996 6.789.479 2006 6.789.479 2008 7.947.121
Economía 250px|thumb|Vista d'El Cairu. Ye en tolos sentíos el centru económicu d'Exiptu dende la so fundación nel añu 969, anque nesa dómina yera Fustat, agora absorbida por El Cairu.Mason (1995) páxs.5–7Petersen (1999) p. 91 Un quintu de la población total d'Exiptu mora nel so área metropolitana, polo que la mayoría del comerciu nacional xenérase o pasa pellí. Esto provocó una rápida crecedera: unu de cada diez edificios tien menos de quince años.Inside the megacity
Esta gran crecedera sobrecargó hasta apocayá les sos servicios públicos. Les carreteres, la de lletricidá, el teléfonu y el alcantarelláu quedáronse-y aína pequeños. Diversos analistes qu'estudiaren los cambeos denominaron esti procesu como una "hiperurbanización".
Barrios La ciudá actual estrémase en grandes barrios o zones residenciales, ente les qu'hai destacar: 250px|thumb|Zona moderna d'El Cairu.
Cairo Antiguu: inclúi'l Barriu Coptu. Cairo Islámicu: el centru d'El Cairu históricu; nél atopen La Ciudadela, Jan el Jalili y la mayoría de les antigües mezquites, según la ciudá de los muertos. Ciudad Jardín Gezira: en partiendo'l sur de la islla principal del ríu. Guiza: al oeste de la ciudá, nes sos cercaníes tán les pirámides. Heliópolis: zona residencial y comercial, al pie de ella ta l'aeropuertu internacional. Foi construyida a entamos del sieglu XX sobre'l desiertu. Midan Arreyaba: el centru de la ciudá. Midan Ramses, u la estación de ferrocarril, Mahattat Ramses. Midan Tahrir: el centru de la ciudá moderna Mohandesin: construyíu sobre les güertes del Nilu ente 1950 y 1960. Nasr: nueva zona residencial xunto al aeropuertu, construyíu na década de 1970 como barriu militar. Zamalek: en partiendo'l norte de la islla principal, urbanizáu a principios del sieglu XX.
Organización política Tien estatutu de gobernación (muhafazah) con un gobernador al frente que ye nomáu pol Presidente d'Exiptu. El Cairu ye'l centru políticu, económicu y cultural d'Exiptu y d'Oriente Próximu. Ye sede del gobiernu exipciu, del Parllamentu (Majlis al-Sha'b), de tolos organismos estatales y relixosos centrales y de numberoses representaciones diplomátiques.
Cultura 250px|thumb|left|El nuevu edificiu de la Ópera d'El Cairu.
Cuenta con numberoses universidaes, teatros, monumentos y museos: el más importante ye'l Muséu Exipcianu, asitiáu na plaza Tahrir y qu'alluga la mayor coleición del mundu d'oxetos del antiguu Exiptu. Anguaño tase plantegando'l so treslláu a un edificiu mayor, alzáu na zona de Guiza.
L'epicentru de la vida cultural cairina alcuéntrase nel Centru Cultural Nacional, un complexu d'edificios culturales dedicaos al teatru, danza, ópera y música, asitiáu na islla de Gezira. Nesti centru destaca La Ópera d'El Cairu, inaugurada en 1988 pol presidente Hosni Mubarak y qu'allugó un conciertu de la Orquesta Filarmónica Real londinense en xineru de 2007 na so primer actuación n'Oriente Mediu y África. La música clásica suel ser la predominante na Ópera de la ciudá, anque tamién ye fácil esfrutar de música clásica árabe, anque ésta gocia de mayor espardimientu nel Institutu de Música Árabe, alcontráu na cai Ramsés. Una cita obligada pa la música na ciudá ye'l Festival de Música Árabe, que se celebra a entamos del mes de payares na Ópera d'El Cairu. En dichu complexu cultural danse otros seyes teatros y auditorios. L'actual Ópera sustituyó a la Ópera Khedivial, o tamién conocida como la Ópera Real, edificiu que se llevantó en 1869 y que se caltuvo activu hasta 1971.
Los espectáculos de danza folclórica suelen representase na Ópera per aciu la Compañía de Ballé d'El Cairu, y sobremanera nos hoteles más importantes de la ciudá. Tamién ye un acontecimientu notable na axenda de la danza cairina la cita añal col Ballet Bolshoi.http://www.guiamundialdeciudades.com/city/25/culture/%C1frica/El-Cairo.html] La danza del banduyu o la danza sufí, más conocida nel mundu occidental como la danza de los derviches xiratorios, son dos de los bailles más populares na ciudá. 240px|thumb|right|Una cai d'El Cairu islámicu, afatada cola típica arquiteutura islámica.