La ye un felechu de los más comunes de la familia Dryopteridaceae.
Distribución y hábitat Ye natural del hemisferiu norte templáu, d'Europa, Asia y América del Norte. Crez meyor n'árees avisiegues, y ye particularmente ubicuu en montes. Ye muncho menos abondosu en Norteamérica que n'Europa.
thumb|240px|Ilustración thumb|240px thumb|240px|Espores thumb|240px|Nel so hábitat Descripción Tien un rizoma polu y gruesu, confundiéndose col raigañu, y da orixe a frondes peciolaos, primero endolcaos como cayáu y cubiertos d'escames castañes. Les fueyes tienen un vezu de crecedera ascendente, algama un llargor máximu de 15 dm, con una sola corona en cada pie de raigañu. Son bipinnaes, con 20-35 pinnes en cada llau del raquis. Les pínules son daqué romes, y lobulaes iguales en tola so contorna. Los culmos cúbrense con escames anaranxaes beige. Na cara abaxal de les llámines madures desenvuélvense en dos fileres 5 a 6 soros. Cuando les espores maurecen n'agostu a payares, l'indusium empieza a ensugase, ayudando na dispersión de les espores.
Esta especie hibrida fácilmente con Dryopteris affinis (felechahttp://sabencia.net/1esq.php?consulta1=felecha) y con Dryopteris oreaes.
Cultivu y usos El raigañu usábase, hasta apocayá, como antihelmínticu pa espulsar Cestodes. Y enantes referencióse n'antigües lliteratures como felechu de los viérbenes. Tamién crez como felechu ornamental en xardinos. Tamién s'usa pa la psoriasis. Tien que se faer un fervinchu y dexalo reposar, pero en cuenta de bebelu como tolos fervinchos, ha espardese con un algodón pela piel afeutada. Hestoria La Sociedá Mexicana d'Historia Natural, a finales del sieglu XIX reportólu como antiparasitariu.
Pal sieglu XX la Sociedá Farmacéutica de Méxicu indicólu como antiparasitariu y Maximino Martínez repite la información como antiparasitariu amás d'oxitócicu. Química Nel rizoma d'esti felechu identificáronse los compuestos quinoideos, albaspidín BB, tris-para-aspidín BBB, deaspidín, tris-deaspidín, acedos filíxicos BBB, PBB y PBP, flavaspídicu BB, tetra-flavaspídicu BBB y tris-flavaspídicu BBB; y los componentes bencénicos aspidín, pa-aspidín BB, aspidinol, deaspidín BB, filicina, ácidu filicílico y ácidu flavaspídico, tamién contién un aceite esencial, resina, taninos, un principiu amargosu, el glicósidu filixolina.
Nes partes aérees detectáronse los flavonoides astragalín, camferol, epi-catequina, dryopterina, leucocianidina, leucodelfinidín, leucopelargomidín, procianidín B-2, quercetina y isoquercetina; y los componentes fenilícos acedos cloroxénico y 5-cafeoil-cloroxénicu. Taxonomía
Dryopteris filix-mas describióse por (L.) Schott y espublizóse en Xen. Fil. , pl. 9. 1834. Etimoloxía Dryópteris: nome xenéricu que remanez del griegu dryopterís = nome d'un felechu. En Dioscórides, de felechu (gr. pterís) que naz sobre los carbayos (gr. drys)]
lilix-mas: epítetu llatín que significa "felechu machu".N'Epítetos Botánicos Sinonimia Aspidium filix-mas (L.) Sw. Lastrea filix-mas (L.) C.Presl Lastrea officinalis Bubani Nephrodium filix-mas (L.) Strempel Polypodium filix-mas L. Polystichum cristatum auct. Polystichum filix-mas (L.) Roth Tectaria filix-mas (L.) Cav.Sinónimos en Real Xardín Botánicu Aspidium depastum Schkuhr Aspidium erosum Schkuhr Aspidium expansum D. Dietr. Aspidium filix-mas (L.) Sw. Aspidium mildeanum Göpp. Aspidium nemorale (Salisb.) Gray Aspidium opizii Wierzb. Aspidium umbilicatum (Poir.) Desv. Aspidium veselskii Hazsl. ex Domin Dryopteris × bohemica Domin Dryopteris patagonica Diem Nephrodium crenatum Stokes Polypodium heleopteris Borkh. Polypodium nemorale Salisb. Polypodium umbilicatum Poir. Polystichum polysorum Tod. en PlantList
Ver tamién Terminoloxía descriptiva de les plantes Cronoloxía de la botánica Historia de la botánica Carauterístiques de les driopteridacees
Referencies
Bibliografía
CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. México. CONABIO, México City. Correll, D. S. & M. C. Johnston. 1970. Man. Vasc. Pl. Texas i–xv, 1–1881. The University of Texas at Dallas, Richardson. Cronquist, A.J., A. H. Holmgren, N. H. Holmgren & Reveal. 1972. Vascular Plants of the Intermountain West, U.S.A. 1: 1–271. In A.J. Cronquist, A. H. Holmgren, N. H. Holmgren, J. L. Reveal & P. K. Holmgren (eds.) Intermount. Fl.. Hafner Pub. Co., New York. Fernald, M. 1950. Manual (ed. 8) i–lxiv, 1–1632. American Book Co., New York. Flora of China Editorial Committee. 2013. Flora of China (Lycopodiaceae through Polypodiaceae). 2–3:. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis. Flora of North America Editorial Committee, e. 1993. Pteridophytes and Gymnosperms. Fl. N. Amer. 2: i–xvi, 1–475. Gleason, H. A. & A.J. Cronquist. 1968. The Pteridophytoa, Gymnospermae and Monocotyledoneae. 1: 1–482. In H. A. Gleason Ill. Fl. N. U.S. (ed. 3). New York Botanical Garden, New York. Great Plains Flora Association. 1986. Fl. Great Plains i–vii, 1–1392. University Press of Kansas, Lawrence. Hitchcock, C. H., A.J. Cronquist, F. M. Ownbey & J. W. Thompson. 1969. Vascular Cryptogams, Gymnosperms, and Monocotyledons. 1: 1–914. In C. L. Hitchcock Vasc. Pl. Pacif. N.W.. University of Washington Press, Seattle. Lellinger, D. B. 1985. A Field Manual of the Ferns and Fern Allies of the United States and Canada. 389 pp.
Enllaces esternos
Flora Europaea: Dryopteris filix-mas Flora of North America: Dryopteris filix-mas
USDA, ARS, National Genetic Resources Program. GRIN. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?14724 (18 feb 2008)
filix-mas Categoría:Plantes melecinales Categoría:Plantes venenoses Categoría:Plantes ornamentales Categoría:Flora d'Europa Categoría:Flora d'Asia Categoría:Flora d'América del Norte Categoría:Plantes descrites en 1834 Categoría:TBSpecies