La plantes melecinales que'l so nome más conocíu empieza por D - G son:
Reséñense dalgunes de les plantes con usu melecinal más conocíes.
Damiana thumb|Turnera diffusa Turnera diffusaEn Guatemala conozse tamién como: cha-mixib, yerba de 55 Cancri 3Y la pastora, mejorana, misibcoc.(CÁCERES), Páx. 160 a 162 El fervinchu, decocción o maceración de fueyes usar pal tratamientu d'afecciones gastrointestinales (colecistitis, disentería, dispepsia, dolor d'estómagu, infeición intestinal),(CEMAT-FARMAYA), 1992. Fiches populares 2:71(Duke JA), 1985. Handbook of Medicinal Herbs. Páx. 492 respiratories (asma, bronquitis, catarru, refrío, tos)(Martínez M.), 1992. Plantes Melecinales de Méxicu. Páx.119. y genitourinarias (cistitis, dismenorrea, enfermedaes venereas, enuresis, espermatorrea, esterilidá, frigidez, impotencia, nefritis, nefrosis, orquitis, sífilis),(Standley JC. Williams LO.), 1961. Fieldiana 24(7):113.(Linares E. et al.), 1990. Tes Curatibles de Méxicu. Páx. 37.(Duke JA), 1986. Páx. 191(Ody P.), 1993. Páx. 164-179. anemia, debilidá nerviosa y muscular, diabetes, dolor de cabeza, inflamaciones, malaria, migraña, neurastenia, neurosos y paralís;(Morton JF), 1981. Atlas of médical Plants. Páx. 584.(Díaz JL.), 1976. Páx. 123. considérase-y un tónicu para cura xeneral. Bebíu y fumáu produz eufória, relaxación, y aumentu de la imaxinación de 30 a 90 minutos. y en dalguna midida un efeutu allucinóxenu(Schultes RE. Hoffman A.), 1980. Páx. 368. Coles fueyes prepara una loción encular pa tratar la ceguera por escesu de tabacu. La decocción de flores usar pal asma y bronquitis Atribúyese-y propiedá afrodisiaca, astrinxente, catártica, dixestiva, depresora, diurética, estimulante, expectorante, llaxante, purgante y tónica.
thumb|Diente de lleón (Taraxacum officinale)
Diente de lleón Taraxacum officinale Aición: tónicu amargosu, diuréticu, purificador del fégadu, llaxante nidiu, falta de mambís y males dixestiones, función hepática débil. Les fueyes úsense cuando se tien retención de líquidos, presión alta, por causa del so altu conteníu en potasiu. El raigañu utilízase como un nidiu purificador del sangre, actúa sobre varios problemes cutaneos (acné, forúnculos, eczemes). Contraindicaciones: puede provocar reaiciones alérxiques.
thumb|left|Digitalis purpurea
Dixital Digitalis purpureaYe tamién conocida popularmente como: alcagüeta de la zrezal, azalda, bragues de cucú, brotónica real, cachapeiro, cachipeiro, calzón de cucu, calzones, calzones de cuquillo, calzones de rapiega, campanes de San Juan, campaniella, campanillones, catechos, chupamieles, chupamielis, chupera, alferga de doncella, alferga de monxa, alferga de princesa, dedalera, alfergues, alfergues de monxa, dedil, dedillos de Dios, digitalina, dixital purpúrea, emborrachacabras, estallones, estallos, flor de la castañuela, flor de la monda, gilora, giloria, goldaperra, gualdaperra, gualdrapera, guante de la Virxe, guantera, jiloria, llobera, manguitos de cucu, matu de llagartesa, mataperla, pantalones del cucú, pasionaria, restallo, sanjuan, sanjuanines, tarantaina, triscos, tristera, villoria, viloria, viluria, vueltaperra, zapatinos de Cristu.Nomes en Real Xardín Botánicu De los sos fueyes y flores estrayer la dixital La distintiva flor de la dixital - que la so forma, similar a un alferga, dio llugar al so nome- y los sos fueyes, contienen una poderosa toxina, la digitalina, qu'afecta'l funcionamientu cardiacu. Desaxeradamente venenoses si peracábense, l'estractu del principiu activu foi emplegáu como medicación pa l'arritmia y otros defectos cardiacos dende finales del sieglu XVIII. La digitoxina y la digoxina presentes nes fueyes, flores y granes de la dixital protexer del ataque de predadores. El so ingesta ye fatal con frecuencia. Actúen tornando la enzima sodiu-potasiu ATPasa, polo cual amóntase'l calciu intracelular. Esta medría produz un efeutu inotrópico positivu. Tamién se produz un efeutu vagal nel sistema nerviosu parasimpáticu, y por esta razón utilizar na regulación de les arritmies cardiaques y pa enlentecer les pulsaciones del ventrículu na fibrilación ventricular. Debíu al efeuto vagal la dixital nun tien efeutividá cuando'l paciente tien el sistema nerviosu simpáticu a la llende, lo cual ye'l casu de les persones gravemente enfermes. La toxicidá de la dixital (intoxicación digitálica) ye'l resultáu d'una sobredosificación y produz una visión mariella (xantopsia) y l'apaición de visión de perfiles desdibuxaos (halos), amás de bradicardia en casos estremos. Por cuenta de que unu de los efeutos secundarios de la dixital ye l'amenorgamientu del mambís, dellos individuos abusaron d'ella como una ayuda na perda de pesu. La dixital ye un exemplu clásicu de droga derivada d'una planta y d'antiguo usada por herboristas, quien va tiempu que la dexaron d'utilizar debíu al estrechu marxe de seguridá terapéutica y la dificultá, arriendes d'ello, de determinar la cantidá de sustancia activo fayadiza nes preparaciones yerbácees. Cuando se conoció la utilidá de la dixital na regulación del pulsu, emplegar con una gran variedá de propósitos, incluyíu'l tratamientu de la epilepsia y otros desórdenes, anque anguaño reconocióse que yera un usu desaveniente.
Efedra Ephedra sinica llograr d'ella aminas simpaticomiméticas efedrina y pseudoefedrina, con actividá vasoconstrictora, termogénica, cardiotónica, descongestiva de les víes respiratories, broncodilatadora, y estimulante;
Encino Quercus acatenangensis Trelause En Guatemala se cononoce tamién como bans, chicharro, col, huite, masket, malcote, pitán, carbayu, sical, sunuj, zinih.(CÁCERES), 1996. Páx. 163 y 164 Quercus acatenangensis algama hasta 30 m d'altu; fueyes grueses, dures, 3 - 15 cm de llargu, llanceolada a elíptica, cuneaes a la base, enteres; amento estamináu, 3 cm de llargu, flojamente floriáu,, anteres oblongues; frutos biañales, solitarios o geminadoos, 5 - 20 mm de llargu, escala triangular, ápiz arrondáu, abiyotes 10 - 17 mm de llargu. Los árboles del xéneru úsense indistintamente con fines melecinales. El cocimientu de corteza y fueyes usar pa tratar afecciones gastrointestinales (foria, disentería, gastritis, tifoidea, vultures),(Martínez M.), 1992. Páx.418. menstruaciones escesives, mal d'orín,(Mejia JV.), 1927. Páx.145. anemia, refrío y plasmu.(IIN), 1978. Guatemala Indíxena 13:23, 28, 136, 507, 545. Úsase tópicamente pa desagafar firíes, granos con aguadía y detener el sangre en firíes y hemorroides sangrantes; en gargarismos pa desagafar el gargüelu y amígdalas, fueu de la boca, dolor de mueles, y endurecer les encias; en llavadures vaxinales esanicia la leucorrea. Atribúyese-y propiedá afrodisiaca, antiséptica, astrinxente, estimulante del sistema nerviosu central, diurética, hemostática, llaxante, expectorante, y tónica.(Arteche A.) 1992. Páx. 139
thumb|left|Luffa operculata
Esponjuelo Luffa operculataOtros nomes populares en Guatemala: esponjilla, pashte, pepinu de monte.(CÁCERES), 1996. Páx. 165 y 166 El fervinchu del frutu úsase, per vía oral, pa tratar alcoholismu, fiebre, mordedura de culiebres, ciática, oftalmia crónica, sífilis y tiña,(Morton JF), 1981. Páx. 891(Mejia JV.), 1927. Páx.146.(Ayensu YE.), 1981. Páx.92. ictericia y hidropesía; tola planta ye bien amargosa y la so decocción ye un purgante drásticu.(Pittier H.), 1971. Plantes avezaes en Venezuela, Páx.243. Tópicamente la inhalación del estractu aguacientu del frutu produz aliviu de la conxestión nasal que se presenta na sinusitis; el fervinchu del frutu tienru usar pa llavar el pelo,(IIN), 1978. Guatemala Indíxena 13:18.combatir tiñir, y encarnar llagues. Na so forma seca úsase como estropaxu, anque ye pequeñu y bien irritante, pa usar pa esi fin encamienten blanquiar con gas d'azufre nuna cámara zarrada. Un linimento a base del frutu y decocciones del raigañu aplícase tópicamente pa tratar llagues, firíes, tumores y cáncer;(Hartwell JL), 1982. Páx. 176 una untaza de la fueya y frutu usar pa tratar la sinusitis.(Girón LM et al.), 1991. J Ethnopharmacol 34:173. Atribúyese-y propiedaes albortiva, catártica, diurética, emética, irritante, mucolítica, purgante y sudorífica.
thumb|Estramonio - Datura stramonium
Estramonio Datura stramoniumOtros nomes populares utilizaos en Guatemala: chamico, yerba del diañu, yerba hediónda, machul, tapa, toloache, vuelvete llocu.(CÁCERES), 1996. Páx. 167 a 169 La tintura de les fueyes usar por vía oral pa tratar asma y diversos tiemblos; en decocción usar pa solliviar los dolores del partu,(Martínez M.), 1992. Plantes Melecinales de Méxicu. Páx.326. les sudoraciones nocherniegues de la tuberculosis,(Duke JA.), 1985. Páx.161. malaria(Mejía JV.), 1927. Páx.162. y enfermedá de Parkinson.(Bezánger-Beauquesne L et al.), 1975. Páx. 199. Les fueyes seques entemecer con tabacu (Nicotiana tabacum) y fúmense como pitos o en pipa pa tratar asma y bronquitis.(Marton JF), 1981. Páx. 794(Martínez M.), 1959. Páx. 570 El zusmiu de fueyes fresques concentráu usar pa tratar desórdenes epilépticos, convulciones y llocura.(Lewis DW, Elvin-Lewis MPF)1977. Páx. 167. L'emplastu y untaza de fueyes úsase tópicamente pa tratar delles formes de cáncer, induraciones y tumores.(Hartwell JL), 1982. Páx. 577 Les granes y flores usar pa llavadures en prolapso rectal, pies enchíos y hemorroides. Les granes usar pa los mesmos fines como decocción o tintura. Una untaza de la tintura de grana usar pa solliviar la neuralxa, y el reumatismu muscular.(Orellana SI), 1987. Páx. 78.(Potterton D.) 1983. Culpeper’s Color Herbal. Páx. 191. y pa tratar abscesos, fístules y hemorroides. N'homeopatía usa la tintura para anasarca, apoplexía, cefalea, corea, deliriu, enuresis, epilepsia, hidrofobia, histeria, meninxitis, ninfomanía, tétanu y tifoidea.(Hutchens AR..), 1991. Páx.166. Atribúyese-y propiedá analxésica, anestésica, anodina, anti colinérgica, emoliente, espasmolítica, hipnótica, escuédiga, sedante y narcótica.(White A.), 1985. Yerbes del Ecuador. Páx.120.
thumb|left|Eucalyptus globulus
Ocalitu Eucalyptus citriodora y Eucalyptus globulus(CÁCERES A.), 1996. Páx. 170 a 172 El cocimientu, fervinchu ya inhalación de les fueyes usar pa tratar afecciones respiratories (asma, amigdalitis, bronquitis, farinxitis, gripe, influenza, larinxitis, resfrío, tos, tuberculosis),(Martínez M.), 1992. Páx. 135.(Duke JA.), 1985. Páx.185. y dixestives (foria, dispepsia), artritis, cistitis, diabetes, fiebre, estomatitis, malaria y reumatismu.(White A.), 1985. Yerbes del Ecuador. Páx.134. En homeotatía usar pa bronquitis, resfrío, laringuitis, y reumatismu. Tópicamente aplicar a firíes, llepra, leucorrea, llagues, pústulas, quemadures, úlceras, vaginitis(Cecchini T.), 1978. Páx. 184.IIN, 1978. Guatemala Indíxena 13:4,39,68,540. fibromes y tumores.(Hartwell JL.), 1982. Páx. 395. Les fueyes fresques mazcar pa fortalecer les melles. Se Le tribuye propiedá anestésica, antiséptica, depurativa, dixestiva, espasmolítica, estimulante, expectorante, febrífuga, hipoglicémica, insecticida, rubefaciente y vermífuga.(Thomson WAR.), 1980. Páx.173.(Mejía JV.), 1927. Páx.146.
thumb|Trigonella foenum-graecum
Fenogreco Trigonella foenum-graecumEn Guatemala conozse tamién como alholva.(CÁCERES A.), 1996. Páx. 173 a 176 La grana usar en múltiples formes (cocimientu, fervinchu, maceración, o tostaes) per vía oral y enema pal tratamientu d'afecciones gastrointestinales (cólicu, colitis, foria, disentería, dispepsia, estriñimientu, flatulencia, gastritis, inapetencia, inflamación),(Cecchini T.), 1978. Páx. 52. y respiratories (amigdalitis, catarru, dilatacxión de los pulmones, mucosidaes, sarampión y tos),(Keys JD.), 1976. Chinese Herba Pá.g. 127. endelgazamientu, anemia, debilidá, diabetes, lleche escaso, gota, hidropesía, hepatoesplenomegalia, neurastenia, posparto y raquitismu.(Thomson WAR.), 1980. Páx.164. La tintura utilizar pa tratar desórdenes reproductivoa, debilidá y diabetes.(Ody P.), 1993. Páx. 106.