El términu alma o ánima (del llatín: anima) referir a una entidá inmaterial que tienen los seres vivos. La descripción de les sos propiedaes y carauterístiques varia según distintes tradiciones y perspeutives filosófiques o relixoses.
Etimológicamente la pallabra del llatín anima usar pa designar el principiu pol cual los seres animaos taben dotaos de movimientu propiu. Nesi sentíu orixinariu, les plantes, los animales y los seres humanos taríen dotaos d'alma. Les meyores na fisioloxía y neuroloxía dexaron reconocer que los seres animaos obedecen al mesmu tipu de principios físicos que los oxetos inanimaos, coles mesmes que pueden desenvolver actividaes distintes d'estos, como la nutrición, la crecedera, y la reproducción.
Acordies cola tradición relixosa xudeocristiana, l'alma (heb. נפש, néfesch; gr. ψυχή, psykhḗ) ye la principal cualidá identificatoria del movimientu na materia viviente, faciendo d'ella un non-moviente (inerte) a un moviente, independiente del desplazamientu ayenu. Según los rexistros bíblicos, na Xénesis diz:
El términu apaez tamién na visión antropolóxica de numberosos grupos culturales y relixosos. Na actualidá'l términu "alma" ye usáu, más frecuentemente, en contestos relixosos.
Introducción El términu alma puede aplicase a los seres vivos polo xeneral (plantes y animales) como'l so principiu constitutivu. Según delles interpretaciones, como la d'Aristóteles, l'alma incorporaría'l principiu vital o esencia interna de cada unu d'esos seres vivos, gracies a la cual estos tienen una determinada identidá, non esplicable a partir de la realidá material de los sos partes.
Tamién s'usa'l términu alma nuna acepción más particular si referir a los seres humanos; nesti segundu casu, según munches tradiciones relixosu y filosóficu, l'alma sería'l componente espiritual de los seres humanos.
Nel intre de la historia, el conceutu "alma" pasa por diversos intentos d'esplicación. Dende'l dualismu del idealismu filosóficu y de la gnosis, a la interpretación esistencialista d'un tou con dos aspeutos específicos que son: lo material y lo inmaterial.
Pa la relixón cristiana, l'home consta de trés partes, que son: cuerpu (lo físico) , alma (lo rellacionao colo emocional) y Espíritu (lo rellacionao colo espiritual). D'alcuerdu a la tradición cristiana, l'alma ye unu de los aspeutos del ser humanu, que lo unifica como individuu y lo "llanza" a actividaes que van más allá de lo material. Gracies a l'alma l'home ye capaz d'instintos, sentimientos, emociones, pensamientos y decisiones llibres, lo mesmo que de volver sobre sí mesmu (autu concencia).
Anque nun ye bien frecuente, el términu "alma" tamién puede utilizase referíu a cualesquier ser humanu como un tou, resalvando'l significáu relixosu o filosóficu, como nes espresiones «nun hai nin una alma» o «ciudá de 40.000 almes».
L'alma na filosofía occidental
Filosofía griega Platón consideraba l'alma como la dimensión más importante del ser humanu. Dacuando fala d'ella como si tuviera encarcelada nun cuerpu, magar tal idea tomar emprestada del orfismo. Según el Timeo, l'alma taba compuesta de lo idéntico y lo diverso, sustancia que'l demiurgu usó pa crear l'alma cósmica y los demás astros; amás, los dioses inferiores crearon dos almes mortales: la pasional, que mora nel tórax, y la apetitiva, que mora nel abdome. Percima de los dos taría l'alma racional, qu'atoparía'l so llugar na cabeza. Daqué paecíu narrar nel Fedro, onde s'espón el mitu de los caballos alaos: el auriga ye l'alma racional, el caballu blancu representa la parte pasional y el negru la parte de los mambises (siempres rebalbu). La xera del auriga ye caltener el caballu negru al mesmu galopie que'l blancu. Nel Fedón, l'alma ye vista como una sustancia que busca desligarse de les llendes y conflictos que surden dende la so unión col cuerpu, y que va poder vivir de manera plena tres el momentu de la muerte; esti diálogu ufierta diversos argumentos que busquen probar la inmortalidá de l'alma.
Aristóteles definió la Psyche como "forma específica d'un cuerpu natural qu'en potencia tien vida". (D'Anima, 412 a20.) Tamién la entiende como "la esencia de tal tipu de cuerpu" (412b10). La forma o esencia ye lo que fai qu'un ente seya lo que ye. Por esto entendemos que l'alma ye lo que define a un cuerpu natural. Por casu, si l'oyíu fuera un animal, la so alma sería l'escuchar y la so materia'l mesmu órganu del oyíu. Un oyíu que nun tuviera la función d'oyer sería un oyíu solu de pallabra. Nesti casu, l'alma configura la materia nun cuerpu natural entamáu.
Asina se forma una unidá sustancial (compuesta de materia y forma). Alma y cuerpu nun son xebrables nel viviente.
L'alma ye definida tamién pol estagirita como "la entelequia primero d'un cuerpu natural qu'en potencia tien vida" (412a26). Con ello indica que l'alma ye entelequia o actu primeru del cuerpu vivu y alma y cuerpu tán xuníes simultáneamente. Pero al ser l'alma l'actu puede dicise qu'esta tien prioridá sobre'l cuerpu. Ye primer non en tiempu, pero sí n'importancia. Ye la primer aición d'onde surden les facultaes y potencies del viviente. Aristóteles señala, finalmente, que podríen dase operaciones de l'alma que nun dependieren de cuerpu dalgunu.
La visión dualista que s'esprende del platonismu aburuya la realidá y les consecuencies lleguen a un despreciu de les realidaes físiques, del cuerpu humanu y de la sexualidá ente otres coses. Imaxínase l'alma como daqué independiente, parte de lo divino y de lo bono, como una fueya blanca metida nun probe sobre material del cual apura lliberar. Sicasí'l monismu aristotélicu dexa entender al ser humanu como una unidá conformada de cuerpu y alma dando'l xustu valor al cuerpu al nun entendelo como la prisión de l'alma (como faía Platón), sinón como parte esencial de lo que ye l'home.
Tomás d'Aquino Con Tomás d'Aquino la reflexón antropolóxica (esplicación de qué ye'l ser humanu) toma un xiru más realista. Basándose en Aristóteles más qu'en Platón, Tomás d'Aquino fala de principios, yá non de realidaes opuestes. Pa Aristóteles, tolos seres del mundu físicu tienen una [materia] (que ye puru indetermín) y una forma sustancial (que ye'l principiu determinativo). Estos dos realidaes son indixebrables, de cuenta que nun tienen esistencia independiente. Diríamos que se trata de dos "aspeutos" de la mesma realidá. Tomás d'Aquino describe al ser humanu como material per una parte (el so cuerpu) y non material por otra (la so alma espiritual). El ser humanu ta somorguiáu no material y obedez a les sos lleis básiques d'espaciu y tiempu. Al empar, amuesa que nun ye material del tou pudiendo dir más allá del espaciu y del tiempu cola so razón: planiar el futuru o disponer los arreglos sobre un espaciu esistente na so vida diaria.
Exemplu: puedo ellaborar una axenda pa mañana y conceptuar cómo va ser el comedor de la casa ensin necesidá de tar presente naquel comedor.
Alma y cuerpu apuerten a co-principios na esplicación de cómo ye'l ser humanu. El ser humanu ye dafechu corporal pero tien daqué propiu que-y dexa dir más allá de lo corporal: la so alma espiritual. Sicasí, ye l'alma la que tien el ser de primeres, mientres el cuerpu esiste en cuanto xuníu a l'alma.Cf. Suma de teoloxía, I parte, questiones 75-75
El pensamientu occidental posterior El pensamientu occidental recayó nel dualismu ente cuerpu y alma. Descartes define alma como cosa pensante opuesta a cosa "estensa" (res cogitans versus res estensu). Espinoza fala de l'alma como atributu y manera de la sustancia divina. Leibniz la llapada mónada cerrada en sí mesma. Lessing, como aspiración infinita. Kant calificar d'imposibilidá de aprehender lo absoluto. Fichte, como saber y aición. Hegel diz que l'alma ye l'autu desenvuelvo de la idea. Schelling definir como potencia mística. Nietzsche, invención y ente imaxinariu del común de la xente, qu'ayuda a fortalecer les creencies de la esistencia d'un dios o más específicamente de "Dios". Freud, como estrema ente'l "yo" y el "super-yo". Jaspers definir como "existencialidad". Heidegger, como "ser-ende" (Dasein). Bloch, como realización orixinaria del futuru.
L'Alma na teoloxía cristiana La teoloxía cristiana. Principalmente, la teoloxía protestante alemana inspirar del Idealismu (corriente basada sobre les Idees) y llega a concebir l'alma como namái "suxetividá". Esti mesmu Idealismu inflúi por Descartes el pensamientu de delles corrientes católiques. N'efeutu, Descartes, afirmando "piensu, depués esisto", zarra la reflexón filosófica nel mundu de les idees. Ye consideráu'l padre del idealismu.
Los filósofos citaos nel párrafu anterior son, na so mayoría filósofos "idealistes".
El Realismu filosóficu, dio nacencia tanta al Empirismu y al Marxismu como a la filosofía esistencialista (Esistencialismu y esistencialismu cristianu (Gabriel Marcel, Personalismu de Mounier)
Enseñanza bíblica Na Biblia, el vocablu "alma" dase como traducción de la pallabra hebrea (ne'•phesch [נפׁש]) y la pallabra griega (psy•khe'). Pol usu que se da al vocablu na Biblia queda claro que l'alma ye la persona o l'animal mesmos que se fai referencia col términu, o la vida de qu'esfruta la persona o l'animal. Les creencies de que "alma" ye la parte inmaterial o espiritual que sobrevive a la muerte del cuerpu físicu, o de que ye'l principiu vital, nun son enseñances bíbliques.
La rúaj que ye "vientu" "espíritu" n'hebréu, en rellación a l'antropoloxía ye'l 'aliendu [de vida]', aliendu de la divinidá mesma: cuando Yahvéh inspiró sobre l'home'l so soplíu de Vida (Xénesis 2:7), ésti convirtióse en ser viviente. L'home vive mientres Yahvéh nun retira'l so rúaj. (Job 27,3). El términu marca fuertemente la rellación ente criatura y creador, la dependencia absoluta d'ella faía Él. La Ruaj recibe otros sentíos na Biblia según los contestos.