Calcuta ye la ciudá capital del estáu indiu de Bengala Occidental. El so nome oficial ye Kolkata (), anque hasta'l 1 de xineru de 2001 yera Calcutta, y la so denominación orixinal, qu'entá ye utilizada na lliteratura culta, foi Kolikata (en bengalí কলিকাতা). Ye conocida como “la ciudá de l'allegría” o “la ciudá de los palacios”; y llocalmente como Michhil Nagari (মিছিল নগরী).
Nuna dómina foi la ciudá más poblada de la India, per delantre de Bombay. Según el postreru censu indiu, del 1 de marzu de 2001, la ciudá “propiamente dicha” tenía 4 580 544 habitantes. El fechu de que'l censu anterior (de 1991) yá refundiara 4 399 819 hab suxer fuertemente una cierta saturación del cascu urbanu históricu de la ciudá. Por cuenta de eso mesmu, envaloraos posteriores calculen que'l Bangalore “puramente definida” yá devasó la población de Calcuta, que entós pasaría a allugase cuarta ente les grandes ciudaes indies (detrás de Bombay, Delhi y de la mesma Bangalore).
Sicasí, según los mesmos datos oficiales de 2001, la población del so área metropolitana xubía a los 13 211 853 habitantes [http://www.citypopulation.de/India-Agglo.html Datos citaos pol sitiu Web City Population, sobre la base de los censos nacionales indios del 1 de marzu de 2001 y d'igual mes y día, pero diez años enantes (1991)(11 021 918 d'alcuerdu al anterior, de 1991). Pa xineru de 2009, una estimación yá la allugaba cerca de los 15 230 000.Proyeición media esponencial o xeométrica, sobre la base de los dos censos nacionales citaos. D'esta manera, namái los aglomeraciones urbanes de Bombay y Delhi superar.
Nun se debe confundir cola antigua ciudá de Calicut (l'actual Kozhikode, d'un millón d'habitantes, nel estáu sureñu de Kerala).
Etimoloxía del topónimu Los nomes Kolkata (nome oficial n'inglés dende 2001), Calcutta (antiguu nome inglés) y Calcuta tán probablemente basaos na pallabra sánscrita kalikata, que ye'l nome d'unu de los trés pueblos qu'esistíen nel área enantes de la llegada de los británicos.
Historia La zona sobre la qu'anguaño s'asitia la ciudá de Calcuta foi oxetu d'ocupación humana siquier dende hai más de 2.000 años, según atestigüen los xacimientos arqueolóxicos atopaos.
La Compañía Británica de les Indies Orientales
En 1690, la Compañía Británica de les Indies Orientales, qu'estableciera la so primer sede de los sos negocios nel golfu de Bengala y en la mesma Bengala dende 1608 na llocalidá de Surat, optó por treslladar la sede de los sos negocios a Calcuta, dando asina entamu a la gran espansión de la ciudá, qu'alministraba, al igual que al restu de les sos posesiones, como si tratar d'un estáu práuticamente soberanu.
Tradicionalmente, pos, considérase la fecha de 1690 como la de la fundación de la ciudá, que se considera obra de Job Charnock, un alministrador de dicha compañía, sobre l'anterior aldega de Kalikata, anque esta teoría ye desautorizada pola moderna Historiografía.
Para 1699, Gran Bretaña completó la construcción d'un fuerte, Fort William, que la so misión yera la de sirvir de base militar pal establecimientu de les tropes del Exércitu británicu destinaes a la rexón.
Poco dempués, en 1756, motivaos polos enfrentamientos con Francia pol control de la India, los británicos efectuaron l'ampliación y modernización de les fortificaciones de la ciudá. El nawab de Bengala, Siraj-Ud-Daulah, protestó por diches obres y, al nun ser atendíes les sos reclamaciones, atacó'l fuerte, tomando pos Fort William. Mientres tomar del mesmu, fueron asesinaos dellos británicos nuna de les habitaciones, lo que marcó l'imaxinariu coleutivu británicu, que se refier a los fechos como “La nueche del furacu negru”.
Al añu siguiente, 1757, Fort William y Calcuta fueron reconquistaos por una fuercia mista formada por cipayos al serviciu de la Compañía Británica de les Indies Orientales y de soldaos regulares del Exércitu británicu, puesta sol mandu del xeneral Robert Clive, un antiguu emplegáu (como escribiente) de la Compañía. L'acción decisiva de la campaña foi la batalla de Plassey, que tuvo llugar el 23 de xunu na mesma Bengala, nes cercaníes de Calcuta, y que Robert Clive ganó más a base de sobornos y de promeses de ventayes comerciales que de combate militar.
El Raj británicu
thumb|La casa del Gobiernu en Calcuta, cuadru de James Moffat (1775-1815).
En 1772, la ciudá foi nomada capital de la India británica (el llamáu Raj británicu), rangu que caltendría hasta 1911. Foi a partir d'esti momentu cuando s'entamaron obres de saneamientu pa la ciudá, consistentes na desecación de les zones de marismes qu'arrodiaben a la ciudá, al igual que se construyó a veres del ríu Hugli una zona residencial y d'oficines gubernamentales. Foi Richard Wellesley, quien ente 1797 y 1805 fuera gobernador, quien dio destacáu impulsu a les obres na ciudá.
Escontra principios del sieglu XIX tien llugar la división interna de la ciudá en dos sectores estremaos: un sector européu y otru reserváu pa la población india, zona conocida como “ciudá negra”.
A partir de los años 1850, tien llugar un procesu d'industrialización na ciudá, especialmente relativa al sector testil y a la industria del yute. Ello, de la mesma, fai que'l Gobiernu británicu faiga inversiones nel sector de comunicaciones, especialmente nel ferrocarril y el telégrafu. Como resultáu de la bonanza económica y del contautu ente la sociedá británica y la India, fai la so apaición na ciudá una nueva clase social, la de los babu, grupu d'oficinistes y burócrates de fonduxe frecuentemente angloindia y rellacionaos na mayoría de los casos coles castes cimeres de la India. thumb|left|Calcuta nel añu 1850.
Dende finales del sieglu XIX, tien llugar na India un procesu gradual de toma de conciencia nacionalista, qu'acaba per cristalizar nes enganíes d'independencia de lo que yá ye una colonia británica, asumiendo Calcuta nesti procesu un llugar destacáu. Asina, yá en 1883 foi entamada na ciudá una Conferencia Nacional per parte de Surendranath Banerjea, siendo la primera de les sos carauterístiques que tuvo llugar na India.
En 1905, George Curzon, primer marqués Curzon de Kedleston, al que se suel conocer como “Lord Curzon”, y que coles mesmes yera Gobernador Xeneral de la India, decidió partir la rexón de Bengala en dos distritos distintes, lo qu'actuó como detonante pa una serie de disturbios que s'asocedieron na ciudá, qu'inclusive incluyó'l boicó indiu a les mercancíes d'orixe británicu.
El clima de baturiciu fizo que los británicos tomaren en 1911 la decisión de que la ciudá de Calcuta dexara de ser la capital del Raj británicu, asumiendo dicha función la ciudá de Nueva Delhi, yá que amás considerábase qu'esta ciudá ocupaba una meyor situación estratéxica na India.
Mientres la Segunda Guerra Mundial, el puertu de Calcuta foi bombardiáu en dos causes polos xaponeses. En 1943 producir na ciudá una grave crisis de subsistencies, que dexeneró nuna fame que provocó numberoses víctimes, y que los nacionalistes indios consideraron que se produció de resultes del acaparamientu de suministros destinaos a los exércitos de los Aliaos.
En 1946 produciéronse fuertes disturbios na ciudá, por cuenta del pidimientu de la creación d'un estáu separáu pa los indios de relixón musulmana, qu'acabaron desaguando nuna llucha abierta que provocó más de 2000 víctimes.
Independencia de la India thumb|La principal avenida de Calcuta, Chowringhee Avenue, en 1945. Foi una importante nel comerciu y l'esportación del yute, pero en 1947, cuando tuvo llugar la partición (llinia divisoria ente musulmanes y hinduistes) viose invadida por folada d'emigrantes procedentes d'árees onde la llucha pola independencia causara gran violencia, al empar que dende la mesma Calcuta partíen emigrantes de confesión musulmana escontra l'acabante crear Paquistán oriental (güei independiente sol nome de Bangladex). Por si ello fuera pocu, les tierres en que se cultivaba'l yute de que s'abastecía la industria yutera de Calcuta quedaron del otru llau de la nueva frontera. Tou ello provocó un periodu d'estancamientu económicu.
Nos años 1960 y 1970, una serie de graves averíes nel sector llétricu, siguíos por fuelgues y pola actividá d'una guerrilla d'ideoloxía maoísta, los naxalitas, siguió xenerando inestabilidá económica na ciudá.
En 1971 el conflictu ente la India y Paquistán, la guerra indo-paquistanina de 1971, que provocó la creación de Bangladex como estáu independiente, anició nueves folaes de refuxaos, que —xuníos a los que causaren tres sequía socesives—, obligaron a la xente del campu a emigrar a la ciudá. La medría de la población consecuente a la esplosión demográfica tres la guerra, convirtió a Calcuta nuna fervencia humana onde les imáxenes de hacinamiento, aveyuscamientu, enfermedá y muerte, son tan habituales que la sola mención del nome de la ciudá yá les remembra. Calcuta ye la ciudá del mundu onde esiste mayor númberu de población ensin llar que vive na cai y el mayor númberu de malatos.
Toa esta situación esplica qu'escontra los años 1980 Bombay pasara a ser la ciudá más poblada de la India, en desterciu de Calcuta.
Dende 1977, la ciudá ye gobernada pol Partíu Comunista de la India (Marxista).
Xeografía thumbnail|left|Imagen satélite coloriada de Calcuta, tomada pol Landsat 7 de la NASA.
Calcuta alcuéntrase allugada nel este de la India, nel delta del Ganges, a un altor d'ente 1,5 y 9 metros sobre'l nivel del mar. Estender a veres del ríu Hugli en direición norte-sur, a unos 154 km del golfu de Bengala escontra l'interior del continente. La mayor parte del terrenal sobre'l que s'asitia la ciudá foi orixinalmente una vasta güelga, ganáu tres décades d'asentamientu de la población la ciudá. La zona húmeda restante, conocida como Güelgues occidentales de Calcuta o East Calcutta Wetlands fueron designaos como "zona húmeda d'importancia internacional" pol Conveniu de Ramsar el 19 d'agostu de 2002.
Como na mayoría de les llanures del Indo-Ganges, el tipu de suelu predominante ye'l d'aluvión. La ciudá asítiase sobre suelos cuaternarios consistentes en delles capes de sedimentos de magre, trolla y grava. Estos sedimentos atópense entendíos ente dos llechos de magre, la inferior con una fondura ente los 250 y 650 metros, y la cimera con una grosez ente 10 y 40 metros. Según el Bureau of Indian Standards, la población asitia sobre una zona sísmica de grau III nuna escala d'I a V (según la propensión de la zona a sufrir un terremotu), ente que la zona ye considerada d'un "bien altu riesgu de daños" por vientu y ciclones según el PNUD.
Clima thumb|Nubes monzóniques sobre Nalban, al este de Calcuta.
El clima de Calcuta ye de tipu tropical, húmedu y secu (Clasificación climática de Köppen). La temperatura media añal ye de 26,8 °C, les temperatures medies mensuales bazcuyen ente 19 °C y 30 °C. Los branos son templaos y húmedos. Mientres la temporada seca (mayu y xunu) les temperatures máximes suelen superar los 40 °C. L'iviernu térmicu suel durar namái unos dos meses, ente avientu y xineru, con temperatures mínimes estacionales de 12 °C. La temperatura máximo rexistrada ye de 43,9 °C y la más baxa de 5 °C. De cutiu, al empiezu del branu, periodos de fuertes agües y nubes azoten la ciudá, colo que se sollivia'l calor. Estes nubes son conocíes llocalmente como kal baisakhi (কালবৈশাখী).
Les agües del monzón sudoccidental azoten el golfu de Bengala y la ciudá ente xunu y setiembre y suministren a la ciudá la mayor parte de la so precipitación añal de 1582 milímetros. La más alta precipitación asocede mientres les agües del monzón n'agostu (306 milímetros).
La ciudá recibe 2528 hores de sol al añu, el máximu de lluz solar producir en marzu. La contaminación ye una esmolición importante en Calcuta, el so nivel ye alto en comparanza con otres grandes ciudaes de la India. Esta grave contaminación del aire na ciudá causó un aumentu de les enfermedaes respiratories como'l cáncer de pulmón.
Furacán y marexada ciclónica de 1737