Donato di Niccolò di Betto Bardi, conocíu como Donatello , foi un artista y escultor italianu de principios del Renacimientu, unu de los padres del periodu xunto con Leon Battista Alberti, Brunelleschi y Masaccio. Donatello convertir nuna fuercia innovador nel campu de la escultura monumental y nel tratamientu de los relieves, onde llogró representar una gran fondura dientro d'un mínimu planu, denominándose col nome de stiacciato, ye dicir «relieve esplanáu o estrapáu».
El David de mármol pa la catedral de Santa María del Fiore en Florencia, foi la so primer obra documentada ente 1444 y 1446. Nos años socesivos realizó numberoses obres en mármol, terracota, bronce y madera para diversos mecenes y ciudaes. Tornó a Florencia en 1459 col encargu de modelar unes plaques en bronce pa la Basílica de San Llorienzo y mientres la so ellaboración finó n'avientu de 1466.Historia Universal del Arte (1984)
Ente les sos obres más importantes atópense'l David de bronce nel muséu del Bargello, el Púlpitu esterior de la catedral de Prato, la estatua ecuestre de Gattamelata en Padua, la María Madalena penitente nel muséu dell'Opera del Duomo en Florencia y Judith y Holofernes nel Palaciu Vecchio.Geese, Uwe (1999) p.189
Biografía thumb|Semeya de Donatello realizáu nel sieglu XVI. Muséu del Louvre.Pintores italianos nel Muséu del Louvre. Pintures de la sala 3. Salon Carré. La peinture à Florence du XIIIe au XVe siècle. Donatello foi'l fíu de Niccolò di Betto Bardi, un cardador de llana, y nació en Florencia, probablemente en 1386. El so padre yera de vida tumultuosa que participó na revuelta de los Ciompi, un llevantamientu popular asocedíu en 1378, entamáu polos cardador de llana cardador de llana. Nicolás Maquiavelo describió esta revuelta años más tarde (1520-1525), dientro del so Historia de Florencia. Más tarde, el so padre, tamién participó n'otres aiciones en contra de Florencia, que lu conducieron a ser condergáu a muerte y dempués indultáu, foi un personaxe bien distintu al so fíu, que yera noble, elegante y delicáu, polos sos amigos y demás artistes yera conocíu sol nome de Donatello.Wirtz, Rolf (1998) p.6
Según unos informes de Vasari, l'artista pasó los sos últimos díes abandonáu pola fortuna, los sos últimos años por cuenta de una enfermedá paralizante pasar na cama y ensin poder trabayar.
Morrió en Florencia en 1466 y dispúnxose el so enterramientu na Basílica de San Llorienzo na cripta debaxo del altar y al llau de la tumba de Cosme el Viejo. Ente los homes que portaron el ataúd atopábase Andrea della Robbia.Wirtz, Rolf (1998) p.116El cenotafiu de Donatello foi realizáu en 1896 pol escultor Raffaello Romanelli.
A la so muerte entá-y quedó la delda de 34 florinos de pagu pol arriendu de la so casa y esto dio llugar a aldericar sobre'l so estáu real de probeza, pero la cuestión paez más bien rellacionada cola so total indiferencia nos asuntos financieros, qu'en tola so vida demostró tener l'artista, poles cuestiones económiques. Munches anécdotes dan testimoniu d'esta actitú, como cuando nel momentu del so mayor apoxéu de trabayu nel so taller, solía colgar una cesta llena de dineru, del que los sos ayudantes podíen aprovechar llibremente, según fora necesariu. Los honorarios que recibió pol so trabayu asegurárenlu grandes ganancies y tamién per otra parte Cosme de Médicis concediéra-y una paga vitalicia selmanal hasta'l fin de la so vida.
Formación L'artista, según Giorgio Vasari, foi educáu na casa de la familia Martelli; y, ye ciertu que recibió la so primer formación, nun taller d'orfebrería. Ente 1402 y 1404 viaxó a Roma con Brunelleschi, pa estudiar l'arte de l'Antigüedá. Vieron gran cantidá de ruines antigües que pudieron estudiar y copiar pa darréu inspirase nelles. Vasari afirma que faíen escavaciones en busca de «cachos de capiteles, columnes, entablamentos y restos d'edificios».Capretti, Elena (2003) páxs. 22-23. La so estancia en Roma foi decisiva pal completu desenvolvimientu del arte italiano nel sieglu XV, foi mientres esi periodu que Brunelleschi estudió les midíes de la cúpula del Panteón y d'otres construcciones romanes. Les construcciones de Brunelleschi y los monumentos de Donatello fueron la espresión suprema del espíritu na era en que l'arquiteutura y l'escultura exercieron una potente influencia nos pintores d'esta dómina.
En 1404, Donatello tornó solo a Florencia pa trabayar nel taller de Lorenzo Ghiberti, onde ayudó na realización de la cera pa la fundición de los modelos de la puerta norte del Bautisteriu de San Juan, hasta 1407. Esta actividá dexó-y adquirir les conocencies fundamentales de xoyería y orfebrería. Ello ye qu'en 1412 esiste una nota nel rexistru de la corporación de pintores que lu noma como orfebre.
Primeros trabayos thumb|Pequeños profetes (1406-1408), Puerta de la Mandorla en catedral de Santa Maria del Fiore, Florencia. El Pequeñu profeta de la izquierda ye l'atribuyíu a Dionatello.
El Pequeñu profeta realizáu pal esterior de la Puerta de la Mandorla na catedral de Santa María del Fiore en Florencia, ta consideráu como unu de los primeros trabayos producíos por Donatello. Sicasí hai un discutiniu sobre la so atribución, al marxe de les diferencies estilístiques ente les dos figures de los pequeños profetes, que pueden ser debíes a la inesperiencia pola mocedá del artista, tamién pola semblanza con obres similares de Nanni di Bancu. Na actualidá, el profeta de la izquierda atribúyese, en mayoría, a Donatello, sobre la base de comparances con otres obres de la mesma dómina, como'l David en mármol. El fechu que la otra estatua ye probablemente obra de Nanni di Banco, nun ye incompatible colos documentos de la catedral, onde consta que Donatello recibió en 1406 y 1408 unos pagos, en pagu pol so trabayu en dos estatues de profetes (que nun son descrites con detalle); naquel momentu los dos escultores taben acomuñaos y participaben na decoración de la Puerta de la Mandorla de la catedral.Wirtz, Rolf (1998) p.9
En 1408 encargóse-y un David en mármol de midida natural, y qu'amuesa una escultura más ellaborada, pa los contrafuertes del coru de la catedral; pal mesmu sitiu encargar a Nanni di Bancu otra estatua na que tendría de representar al profeta Isaías. Si compara dambes escultures repara una flexón del cuerpu na de Isaías que sigue siendo gótica y que paez nun tener una exa central, mientres, la del David de Donatello, presenta un contrapposto perfectu. Donatello realizar en mármol con un altor de 190 cm, la gran meticulosidad del acabáu recuérdanos la influencia qu'entá tenía l'autor del oficiu adquiríu mientres el so aprendizaxe nel taller de Ghiberti.Ceysson, Bernard, páxs. 28-29
Esta obra nun s'hai de confundir con una versión posterior sobre la mesma tema del David que realizó en bronce. Nesti primera David tien una cara poca espresivu, con una corona de amaranto, símbolu profanu, y los miembros allargaos entá recordando l'estilu góticu tardíu, amuesa un allugamientu de contraste, col puntu de soporte nuna pierna, correspondíu con una torción del tueru opuesta, colo que forma'l clásicu contrapposto, el detalle de les manes indiquen un estudiu fondu d'anatomía. En 1416 foi treslladáu al Palaciu Vecchio y constituyóse como emblema de la ciudá, añader una placa cola inscripción: «PRO PATRIA FORTITER DIMICANTIBUS ETIAM ADVERSUS TERRIBILISSIMOS HOSTES DII PRAESTANT AUXILIUM»«Los dioses dan soporte a la patria a la audacia contra los combatientes enemigos más tarrecibles»Wirtz, Rolf (1998) p.10 thumb|left|upright|San Xuan Evanxelista,nel Duomo, Florencia.
Ente 1409 y 1411 realizó la colosal figura sedente de San Xuan Evanxelista, qu'hasta 1588 ocupó una fornica na fachada antigua de la catedral, al llau del portal central, con otros trés evanxelistes d'autores distintos: San Marcos de Niccolò di Piero Lamberti, San Lucas de Nanni di Bancu, San Mateo de Bernardo Ciuffagni.Geese, Uwe (1999) p.185 Dende 1990 alcuéntrase asitiada nuna capiya del Duomo. Nesta obra Donatello dio espresión al so manierismu góticu tardíu y non yá coles referencies cruciaes cola noble postura de les antigües estatues, sinón buscando una verdadera humanidá na espresión de la cara del santu cola disposición frontera, probablemente influyíu pela cabeza del Xúpiter capitolino, costazos y torso geométricamente simplificaos acordies cola concepción semicircular, na parte inferior de la figura la estilización favorez una naturalidá más acentuada, les manes son realistes y el ropaje qu'envolubra les piernes aumenta los volúmenes de los miembros. La estatua cola so carga de fuercia contenida representó un importante modelu pal Moisés de Miguel Ángel.Historia del Arte Espasa, (2004) p.698
Orsanmichele thumb|upright|San Marcos. La ilesia de Orsanmichele, ye un edificiu que nel so orixe foi construyíu pa conventu d'una comunidá de monxes, más tarde utilizóse pa tribunal civil y dempués pa mercáu de ceberes, hasta ser destináu al cultu marianu. En 1366 les arcaes de la plaza fueron cerraes pol arquiteutu Francesco Talenti y en 1404 ordenóse que cada Arte de Florencia» (los gremios), asitiara nuna de les catorce forniques de les pilastres esteriores, la imaxe del so santu patrón. Asina Orsanmichele convertir nun llugar públicu d'esposición esterior a nivel de la vista. Les estatues, feches por distintes artistes y materiales, fuéronse treslladando, p'asegurar el so caltenimientu. La mayoría d'elles atópense na planta cimera de la ilesia, convertida nun muséu, inauguráu en 1996.Castelfranchi Vegues, Liana (1997) p.14
Donatello participó colos encargos del San Marcos pal Gremiu de los Filadores (1411-1413), el San Jorge pal Gremiu de los fabricantes d'armadures (1415-1417) y el San Luis de Tolosa pal de los Capitanes de la parte de los Güelfos (1422-1425).
San Marcos San Marcos ta retratáu como un antiguu filósofu cola cabeza con barba y vistíu con una túnica anoyada a la cintura. La cara ta esculpíu con una espresión de seriedá digna y d'integridá espiritual, que recuerda la del San Xuan Evanxelista d'unos pocos años tras. La pierna izquierda de San Marcos, tien un nidiu enclín, nuna forma ponderada, pero nun quitar que l'actitú seya recta y solemne. El pequeñu xiru del cuerpu fai sobresalir llixeramente la figura de la fornica, evitando la rixidez d'una posición puramente frontera. La mirada del santu paez perdese nel horizonte. Cola manzorga, suxeta un llibru abiertu, que ye l'atributu clásicu de los evanxelistes. Michelangelo emponderó esta escultura diciendo, según Vasari:«nunca viera una figura col aire de tan bon home como esta y que si San Marcos tuviera realmente estes carauterístiques, entós podía creer ciegamente no qu'él escribiera».Wirtz, Rolf (1998) p.14
La estatua foi privada del so llugar en 1941, pa protexela de los bombardeos de la Segunda Guerra Mundial y, nuevamente en 1977 de mano una restauración. Nesta ocasión llimpiaron les zones escurecíes, que tuvieren ennegreciendo la figura, por qu'apaeciera la pátina de bronce y consiguir una harmonización coles estatues de mármol y les de bronce de Orsanmichele, redescubrir nel modelu los restos del doráu nel pelo, la barba, les veres de la vestidura, el llibru y nel coxín onde sofita los pies la estatua. L'orixinal atopar nel muséu de Orsanmichele y asitióse una copia nel esterior.
San Jorge thumb|upright|left|San Jorge.
El San Jorge de 1417, col tabernáculo obra tamién de Donatello, foi un encargu del Gremiu de fabricantes d'armadures; el resultáu venía condicionáu porque, evidentemente, el gremiu quería una obra onde tuvieren protagonismu les armes y armadures. La figura, llixeramente en rotación alredor de la exa central, basar na superposición de tres llinies ovales: la cara coles ceyes, el pechu y l'escudu. El trazu de la cabeza, na direición opuesta a la del torso, ye un recursu del artista pa dinamizar la obra.Wirtz, Rolf (1998) páxs.15-17