Carlos I d'Inglaterra y d'Escocia (n'inglés Charles I of England and Scotland); Dunfermline, Escocia, 19 de payares de 1600 - Palaciu de Whitehall, Londres, 30 de xineru de 1649), foi rei d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda, dende'l 27 de marzu de 1625 hasta'l so execución en 1649.
Biografía Primeros años Carlos Estuardo nació nel palaciu de Dunfermline, el 19 de payares de 1600, siendo'l segundu fíu home de los nueve renuevos de Xacobu VI d'Escocia y I d'Inglaterra y Ana de Dinamarca. Foi un neñu subdesendolcáu qu'inda nun podía caminar o falar a la edá de tres años. Cuando la reina Sabela I morrió en 1603 y Xacobu VI foi proclamáu rei d'Inglaterra como Xacobu I, dexaron a Carlos n'Escocia sol cuidu d'enfermeres y criaos porque se tarrecía que'l viaxe estropiara'l so fráxil salú. Finalmente, fixo'l viaxe a Inglaterra en xunetu de 1604 y foi puestu darréu al cargu de Lady Carey, que lu enseñó a caminar y falar. Al llegar a adultu nun midía más qu'un m y 62 cm.
Carlos nun taba tan bien vistu como'l so hermanu mayor, Enrique Federico, Príncipe de Gales. El mesmu Carlos adoraba al so hermanu ya intentaba emulalo. En 1605, como yera entós acostumáu nel casu del segundu fíu del soberanu inglés, Carlos foi nomáu duque de York n'Inglaterra. Dos años enantes, en 1603, fuera nomáu duque d'Albany n'Escocia.
Cuando Enrique morrió de tifus en 1612, Carlos convertir nel herederu del tronu y foi nomáu duque de Cornualles, pero nun foi nomáu príncipe de Gales y conde de Chester, los títulos habituales del herederu al tronu inglés, hasta payares de 1616. La so hermana Isabel casóse en 1613 con Federico V, eleutor palatín, lo que dexaba a Carlos virtualmente como únicu fíu. thumb|220px|George Villiers, I Duque de Buckingham, valíu de Carlos I, retratáu por Peter Paul Rubens (c. 1623).
El nuevu Príncipe de Gales viose notablemente influyíu pol favoritu del so padre, George Villiers, I duque de Buckingham, que llevar a una espedición a España en 1623 pa buscar una alianza con esti país por aciu un eventual matrimoniu cola fía menor del rei español Felipe III, la infanta María Ana. L'enllaz nunca se celebró, por cuenta de que la corona española esixó la conversión del príncipe de Gales al catolicismu. A la so vuelta a Inglaterra n'ochobre, tanto Carlos como'l duque de Buckingham esixeron al rei Xacobu que declarara la guerra contra España.
El viaxe de Carlos a Madrid ye consideráu polos historiadores como determinante nel so posterior interés pol arte, afición a la que destinó cuantiosas sumes y qu'en parte -y acarretó la so creciente impopularidá.
Col estímulu de los sos conseyeros protestantes, Xacobu convocó al Parllamentu pa solicitar subsidios pa la guerra. Xacobu tamién solicitó que'l Parllamentu sancionara la unión ente'l príncipe de Gales y la princesa Enriqueta María de Francia, a la que Carlos conociera en París nel so camín de regresu a Inglaterra. Yera una bona unión, yá qu'ella yera la fía del anterior rei francés Enrique IV y la hermana del rei actual Lluis XIII. El Parllamentu aceptó la unión, pero amosó una actitú bien crítica por cuenta de la tentativa anterior d'iguar una alianza matrimonial con España. Xacobu taba senil y en consecuencia yera cada vegada más difícil controlar al Parllamentu (que foi'l mesmu problema que tendría más palantre Carlos mientres el so reináu). Mientres l'últimu añu del reináu de Xacobu I, el poder real quedó en manes del so fíu y del duque de Buckingham.
Reináu de Carlos I Matrimoniu y fíos thumb|200px| Enriqueta María de Francia, esposa de Carlos I, retratada por Anthony van Dyck (1636-1638). El rei Xacobu I muerre'l 27 de marzu de 1625, xubiendo entós Carlos al tronu como Carlos I; el 1 de mayu casar por poderes con Enriqueta María de Francia, qu'entá taba en París. El so primer Parllamentu, inauguráu por él en mayu, oponer al so matrimoniu cola princesa francesa, una católica, porque tarrecíen que Carlos llevantara les restricciones a los católicos romanos y minara l'establecimientu oficial del Protestantismu. Anque él convieno col Parllamentu que nun relaxaría les restricciones referente a los católicos, prometiera faer esautamente eso nun tratáu secretu col so cuñáu, el rei Lluis XIII de Francia. La ceremonia formal, con dambos presentes, llevar a cabu na ilesia de Santa Agustina, en Canterbury, el 13 de xunu de 1625. El 2 de febreru de 1626, Carlos foi coronáu na abadía de Westminster, pero ensin la so esposa al so llau, pa evitar el discutiniu.
D'esti matrimoniu nacieron nueve fíos:
Carlos Xacobu (n. y m. Palaciu de Greenwich, 13 de mayu de 1629), nomáu al nacer duque de Cornualles y Rothesay.
Carlos , socesor de Carlos I y rei d'Inglaterra y Escocia tres la restauración de la monarquía en 1660.
María (Palaciu de St. James, 4 de payares de 1631 - Palaciu de Whitehall, 24 d'avientu de 1660), casada con Guillermu II d'Orange-Nassau, conde de Nassau, Estatúder de los Países Baxos.
Xacobu (Palaciu de St. James, 14 d'ochobre de 1633 - Saint-Germain-en-Laye, Francia, 6 de setiembre de 1701), duque de York (1644) y d'Albany (1660); asocede al so hermanu como rei Xacobu II d'Inglaterra y VII d'Escocia.
Isabel (Palaciu de St. James, 29 d'avientu de 1635 - Castiellu de Carisbrooke, 8 de setiembre de 1650).
Ana (Palaciu de St. James, 17 de marzu de 1637 - Palaciu de Richmond, 5 de payares de 1640).
Catalina (n. y m. Palaciu de Whitehall, 29 de xunu de 1639).
Enrique (Oatlands, Surrey, 8 de xunetu de 1640 - Palaciu de Whitehall, 13 de setiembre de 1660), nomáu conde de Richmond (1644) y duque de Gloucester (1659).
Enriqueta Ana (Bedford House, Exeter, 16 de xunu de 1644 - Palaciu de Saint Cloud, París, 30 de xunu de 1670), casada con Felipe I d'Orleans, duque d'Orleans, hermanu del rei Lluis XIV de Francia.
Política esterior: guerra contra España y Francia La esmolición principal de Carlos mientres l'entamu del so reináu foi la política esterior. Federico V, Eleutor Palatín, home de la so hermana Isabel, perdiera les sos tierres hereditaries nel Palatináu a manes del emperador Fernandu II d'Habsburgu, empezando la llamada Guerra de los Trenta Años, que orixinalmente yera namái una guerra pa caltener la hexemonía de los Habsburgos católicos como reis electos de Bohemia, anque esto terminó convirtiéndose nuna espiral ensin control qu'acabaría nuna guerra civil y confesional ente los protestantes y los católicos n'Europa. Carlos viose obligáu a sofitar al so cuñáu por que recuperara el Palatináu, entamando una guerra col rei Felipe IV d'España, al cual esperaba poder forzar por que intercediera col emperador nel so favor. thumb|200px|Carlos I empecipió'l so reináu con guerra contra la España de Felipe IV.
El Parllamentu amosábase a favor d'un ataque naval baratu contra les colonies españoles nel Nuevu Mundu, esperando que la captura de les flotes españoles que llevaben les ayalgues americanes podría financiar la guerra. Carlos, sicasí, prefirió una aición más agresiva (y más costosa) nel continente. El Parllamentu votó solamente pa conceder un subsidiu de £140.000; una suma escasa pal rei. Per otra parte, la Cámara de los Comunes alcordó dexar que'l rei recaldara'l tonelaxe y el pesu (dos variedaes de derechos d'aduanes), pero solamente por un periodu d'un añu, anque a soberanos anteriores dende 1414 fuéren-yos concedíos estos derechos pa tola vida. D'esta miente, la Cámara de los Comunes esperaba tener una forma de menospreciar el poder del rei, forzándolo a buscar la renovación de la concesión cada añu.
Los aliaos de Carlos na Cámara de los Lores, dirixida pol duque de Buckingham, refugaron aprobar el decretu. Anque non pudo llograse nenguna autoridá parllamentaria pa la recaldación del tonelaxe y del pesu, Carlos siguió tomando los derechos aduaneros seya comoquier.
El primer parllamentu de Carlos foi eslleíu n'agostu de 1625. El rei primiera pa la guerra con España, pero l'ataque naval contra Cádiz terminó nuna estrueldosa derrota pa Carlos, causándo-y el descreitu ante los sos súbditos. De nuevu con necesidá de dineru, Carlos convocó'l so segundu Parllamentu en febreru de 1626. Pa caltener a los sos enemigos fuera del Parllamentu, Carlos designar sheriffes; como oficiales de la Corona, quedaben darréu descalificaos pal serviciu na Cámara de los Comunes. Polo que se refier a la Cámara Alta, Carlos refugara conceder una escritura d'allugamientu -ensin la cual naide podía ser almitíu na Cámara de los Lores- a John Digby, I conde de Bristol. Coles mesmes, encarceló a Enrique Howard, XXV conde de Arundel, acusáu d'un delitu menor. La Cámara de los Lores, ante les dificultaes d'estos dos condes, declaró que nun había precedente pa negar a un par el so pidimientu o pa encarcelalo por un meru delitu menor.
Les tentatives de Carlos de quitar a miembros del Parllamentu de les sos oficines y llibertaes ensin el debíu procesu conforme a la llei enfurecieron a munchos miembros d'esi cuerpu, al igual que los socesivos impuestos creaos ensin el so consentimientu. Culparon al duque de Buckingham, mentanto, del desastre en Cádiz. La Cámara de los Comunes intentó acusalo d'alta traición, y amenació con retrasar tolos votos nel asuntu de los impuestos hasta que la Cámara de los Lores atopar culpable. Les protestes de la Cámara de los Lores forzaren a Carlos I a lliberar a los condes de Bristol y Arundel, y con estos dos pares nel centru de l'atención, paecía más que probable que se diera una mayoría parllamentaria contra'l duque de Buckingham. En vengación y como una muestra de desafíu contra'l Parllamentu, en xunu de 1626, Carlos ordenó la so disolución. thumb|200px|left|Carlos I d'Inglaterra, retratáu por Anthony van Dyck.
Al añu siguiente, el duque de Buckingham condució una espedición p'ayudar a los protestantes franceses (hugonotes) escorríos pol so rei na llocalidá de La Rochelle, pero fracasó estrepitosamente, aumentando la so impopularidá. Per otra parte, Inglaterra empieza una guerra contra Francia, ente qu'inda siguía la so guerra anterior contra España. Les arques de l'ayalga, mentanto, siguíen menguando. P'amenorgar gastos militares, Carlos ordenó a dellos ingleses recibir y alimentar, a les sos propies espenses, a los soldaos. Él tamién esixó que los sos súbditos concediérenlu 039;'"préstamos", que nun tenía nenguna intención de pagar dempués. Les ordenances de Carlos fueron declaraes illegales nes cortes en 1627; en respuesta, el rei depunxo del so cargu y encarceló al Lord Xefe de Xusticia, sir Ranulph Crewe, y designó a sir Nicolás Hyde nel so llugar. Ésti animó al cleru anglicanu, que taba na so nómina de pagu, a que nos sos sermones sofitara los préstamos y aconseyara la obediencia a tolos decretos reales. Cuando George Abbot, arzobispu de Canterbury, refugó sancionar oficialmente un sermón pro-real, foi quitáu de los sos poderes, anque nun foi depuestu formalmente del so cargu. Les funciones del arzobispu fueron tresferíes a una comisión d'obispos, encabezada por William Laud, l'obispu de Bath y de Wells (depués obispu de Londres).
Tou aquel que refugara sofitar a l'Ayalga colos préstamos yera encarceláu ensin tatexar pol rei, d'alcuerdu a los sos prerrogativas reales, ordenances totalmente en desalcuerdu coles cortes de lleis comunes y descalificaes pola mayoría de los xuristes d'esi tiempu, anque nun tuvieron explícitamente -pero si de fechu- sol cargu de crime. El casu más bultable foi'l conocíu como'l casu de los "Cinco caballeros" o "casu de la cizaña", onde'l nuevu Lord Xefe de Xusticia, sir Nicolás Hyde, sostuvo que taba permitíu que'l rei pidiera la detención d'individuos ensin nengún tipu d'acusación y ensin ufierta-yos la posibilidá d'afitar una fianza.