Riga (en letón: Rīga ) ye la capital y la mayor ciudá de Letonia. Ye la ciudá más grande de los Estaos bálticos y el llar de más d'un terciu de la población de Letonia. Ye'l mayor centru cultural, educativu, políticu, financieru, comercial ya industrial de la rexón del mar Bálticu.
La ciudá atopar nel golfu de Riga, na desaguada del ríu Daugava. Tien un área de 307,17km² y alcuéntrase nuna llanura arenosa ente 1 y 10 metros sobre'l nivel del mar.
Riga foi fundada en 1201 y ye un antiguu miembru de la Lliga Hanseática. El centru históricu de Riga, declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco, destaca pola so arquiteutura art nouveau y les sos construcciones de madera del sieglu XIX. La ciudá foi designada Capital Europea de la Cultura en 2014, xunto a Umeå en Suecia.
La ciudá ta comunicada per vía aérea gracies al Aeropuertu Internacional de Riga, l'aeropuertu más grande de los países bálticos.
Riga ye miembru d'Eurocities, la unión de les ciudaes báltiques (UBC) y la Xunión de Capitales de la Unión Europea (UCEU).
Toponimia Una de les teoríes sobre l'orixe del nome de Riga ye que ye un préstamu erróneu de la pallabra en livoniu ringa, que significa «bucle», refiriéndose al antiguu puertu natural formáu pol bucle afluente del ríu Daugava. La otra ye que Riga débe-y el so nome a esti papel yá establecíu nel comerciu ente Oriente y Occidente, como un préstamu de la pallabra letona rixa, pa la tría de tenada, la "j" convertir nun "g" por influencia xermana y Riga ye llamada Rie pol xeógrafu inglés Richard Hakluyt (1589), y l'historiador alemán Dionysius Fabricius (1610) confirma l'orixe de Riga por rixa.Fabrius, D. Livonicae Historiae Compendiosa Series, 1610: Riga nomen sortita est suum ab aedificiis vel horreis quorum a litus Dunae magna fuit copia, quas livones sua lingua Rias vocare soliti. (en letón) Otra teoría podría ser que Riga foi nomada por Riege, el nome alemán pal ríu Rīdzene, un afluente del Daugava.
Historia El ríu Daugava foi una ruta comercial dende l'antigüedá, yera parte de la ruta de navegación viquinga a Bizanciu.Bilmanis, A. Latvia as an Independent State. Latvian Legation. 1947. El so puertu natural de 15 quilómetros ríu arriba na desaguada del Daugava dio llugar a la Riga de güei.
Edá Media thumb|Riga en 1575.
Riga empezó a desenvolvese como un centru comercial viquingu mientres los primeros años de la Edá Media. Los primeros habitantes de Riga ocupáronse principalmente de la pesca, la ganadería y el comerciu, más tarde foi'l desenvolvimientu de l'artesanía de güesu, madera, ámbare, y fierro.
El testimoniu d'Enrique de Livonia describe les primeres viviendes y almacenes utilizaos pa llinu y pieles y dexa constancia de que Riga dempués d'enforma tiempu siguía siendo un centru del comerciu nel sieglu XII (Portus antiquus o puertu antiguu). Los comerciantes alemanes empezaron a visitar la ciudá, estableciéndose nun puestu avanzáu cerca en 1158. Al pie de los comerciantes alemanes tamién llegó'l monxu Meinhard de Segeberg,Vauchez et al. Encyclopedia of the Middle Ages. Routledge, 2001 pa convertir a los paganos a la cristiandá. Meinhard influyo na construcción d'un castiellu y de una ilesia en Ikšķile, onde estableció ellí'l so obispáu. Sicasí, los habitantes siguieron practicando'l paganismu y Meinhard morrió en Ikšķile en 1196, dempués de fallar na so misión.Germanis, O. The Latvian Saga. 10th ed. 1998. Memento, Stockholm. En 1198 llegó un contingente de cruzaos y empecipió una campaña d'obligada cristianización liderada por Bertold. Cola muerte d'este'l so exércitu foi derrotáu pocu dempués. miniaturadeimagen|Estatua de San Ronaldo, símbolu de la llucha pola llibertá dende'l medievu. La ilesia católica movilizar pa vengase, el papa Inocencio III emitió una bulda declarando una cruzada contra Letonia. El monseñor Albert foi proclamáu obispu de la ciudá pol so tíu Hartwig de Uthlede en 1199. Albert llegó a Riga en 1200 con 23 barcos y 500 soldaos cruzaos.Laffort, R. (censor), Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Co., 1907.Tolstoy-Miloslavsky, D. The Tolstoys: Genealogy and Origin. A2Z, 1991. En 1201 treslládase la sede del obispáu de Ikšķile a Riga, pa faelo extorsionaron a los vieyos pola fuercia. L'añu 1201 tamién se caracterizó pola primer llegada de los comerciantes alemanes a Novgorod, al traviés del ríu Dvina.Dollinger, P. The Emergence of International Business 1200 1800, 1964; translated Macmillan and Co edition, 1970. Pa defender el territoriu, Albert estableció una orde militar, la Orde de Letonia,Reiner et al. Riga. Axel Menges, Stuttgart. 1999. abierta a príncipes y comerciantes. En 1207 Albert empecipió'l fortalecimientu de la ciudá.Zarina, D. Old Riga: Tourist Guide, Spriditis, 1992 El yá emperador Albert invirtió nel establecimientu d'un feudu pa un nuevu principáu del Sacru Imperiu Romanu.Moeller et al. History of the Christian Church. MacMillan & Co. 1893. En 1211 Riga acuñó la so primer moneda, y Albert p'asegurar el futuru comercial de la ciudá llogró buldes papales que decretó que tolos comerciantes alemanes teníen que llevar a cabu'l so comerciu del Bálticu al traviés de Riga.Palmieri, A. Catholic Origin of Latvia, ed. Cororan, J. A. et al. The American Catholic Quarterly Review, Volume XLVI, xineru–ochobre 1921. Filadelfia.
En 1221 adquirióse'l derechu a la independencia autu-alministrativa y la ciudá adoptó una constitución.Wright, C. T. H. The Edinburgh Review, The Letts, 1917. Esi mesmu añu Albert viose obligáu a reconocer el dominiu danés sobre les tierres que conquistaren n'Estonia y Letonia. Por ello Albert busca l'ayuda del rei Valdemar II de Dinamarca, los daneses desembarcaron en Letonia, construyendo una fortaleza en Reval, los conquistadores dedicar a les tierres d'Estonia y Letonia.Murray, A., Crusade and Conversion on the Baltic Frontier, 1150–1500. Ashgate, London. 2001. Los alemanes intentaron, ensin ésitu, asesinar a Valdemar."The Ecclesiastical Review", Vol. LVI. American Ecclesiastical Review. Dolphin Press. 1917. Albert foi capaz de llegar a un alcuerdu un añu más tarde, sicasí, en 1222 Valdemar tornó con toles tierres y posesiones de Letonia al control d'Albert.Fonnesberg-Schmidt, I. The Popes and the Baltic Crusades, 1147–1254. Brill. 2006. Les dificultaes d'Albert cola ciudadanía de Riga siguieron. Cola intervención papal, llegar a un alcuerdu en 1225 col que yá nun teníen que pagar impuestos al obispu de Riga,Švābe, A., ed. Latvju Enciklopēdija. Trīs Zvaigznes, Stockholm. 1953–1955 y los ciudadanos de Riga adquirieron el derechu a escoyer a los sos maxistraos y conceyales. En 1226, Albert consagró la catedral Dom, construyó la Santa Ilesia de Santiago (güei catedral) y fundó una escuela parroquial na ilesia de San Jorge.
En 1227, Albert conquistó SaaremaaFletcher, R. A., The Conversion of Europe: From Paganism to Christianity, 371–1386AD. Harper Collins. 1991. y la ciudá de Riga concluyó'l tratáu col Principáu de Smolensk, dando a Polotsk la ciudá de Riga.Michell, Thomas. Handbook for Travelers in Russia, Poland, and Finland. Londres, John Murray, 1888. Albert termina morriendo en xineru de 1229.Fonnesberg-Schmidt, I., The Popes and the Baltic Crusades, 1147–1254. Brill, 2007. La hexemonía alemana establecer nos países bálticos duraría los siguientes siete sieglos. En 1282 Riga convertir en miembru de la Lliga Hanseática. thumb|left|Imaxe de Riga en 1650 (Dibuxu realizáu por Johann Christoph Brotze).
Edá Moderna miniaturadeimagen|Exemplu d'edificiu modernista en Riga. A midida que la influencia de la Lliga Hanseática esmorecíase, Riga convertir nel oxetivu de les aspiraciones militares estranxeres, por razones polítiques, relixoses y económiques. Riga aceptó una reforma en 1522 que punxo fin al poder de los arzobispos. En 1524, cola desapaición de la Orde de Letonia mientres la guerra de Letonia, mientres venti años la ciudá pertenecía al estatus de ciudá llibre imperial del Sacru Imperiu Romanu, primero que cayera so la influencia de la Mancomunidá de Polonia y Lituania pol Tratáu de Drohiczyn, lo que punxo fin a la guerra en Riga, en 1581. En 1621, mientres la guerra Guerra de los Trenta Años (1600-1629), Riga y la fortaleza de la periferia de Daugavpils taben sol gobiernu de Gustavo II Adolfo de Suecia, qu'intervieno non yá pa llograr beneficios políticos y económicos, sinón tamién pa favorecer a la llingua alemana luterana-protestante. Mientres la guerra rusu-sueca (1656-1658), Riga aguantó l'asediu de les fuercies ruses. thumb|Melngalvju nams o Casa de les cabeces negres, unu de los edificios más reconocibles de la Ciudá Vieya (Vecrīga). Riga caltúvose como la ciudá más grande de Suecia hasta 1710, un periodu mientres el cual la ciudá caltién una gran cantidá de tradiciones gubernamentales. Nesi añu, nel intre de la Gran Guerra del Norte, Rusia, sol zar Pedro'l Grande obliga a Riga xunto coles otres ciudaes de Letonia y a l'alta burguesía a capitular ante Rusia, pero calteniendo en gran midida los sos privilexos. Riga fíxose la capital de la gobernación de Riga (Anguaño Letonia). Cuando'l dominiu de Suecia nel norte terminara, Rusia remaneció como la potencia más fuerte del norte y formalizóse al traviés del Tratáu de Nystad. En 1721 Riga convertir nuna ciudá portuaria industrializada del imperiu rusu, nel cual caltúvose hasta la Primer Guerra Mundial.
Edá Contemporánea miniaturadeimagen|Parque Kekava. thumb|Vista nocherniega de Riga Antes de 1900, Riga yera la tercer ciudá más grande de Rusia dempués de Moscú y San Petersburgu. Mientres la Primer Guerra Mundial asocédense los cambeos de poder nel Bálticu, magar los cambeos demográficos (por cuenta de los distintos dominios) los alemanes del Bálticu caltuvieren una posición dominante na ciudá. En 1867 la población alemana en Riga foi d'un 42,9 %. Riga emplegaba l'alemán como idioma oficial na alministración hasta la instalación del rusu en 1891 como idioma oficial nes provincies del Bálticu, como parte de la política del Imperiu rusu, llevada al congresu de Polonia, Finlandia y los países bálticos, dirixíes pol zar Alexandru III. Cada vez yeren más los letones qu'empezaron a movese pela ciudá mientres finales del sieglu XIX. El surdimientu de la burguesía letona fixo a Riga el centru del espertar nacional de Letonia, cola fundación de l'Asociación Letona de Riga en 1868 y la organización del primer festival del cantar nacional en 1873. El movimientu nacionalista Mozos Letonos foi asocedíu pol socialista Nueva Corriente mientres la rápida industrialización de la ciudá, que remató cola revolución de 1905 encabezada pol Partíu Letón Socialdemócrata de los Trabayadores.
El sieglu XX tuvo consigo la Primer Guerra Mundial y l'impautu de la revolución rusa de 1917. L'exércitu alemán entró en Riga el 3 de setiembre de 1917. El 3 de marzu de 1918, el Tratáu de Brest-Litovsk foi robláu, dando a los países del mar Bálticu a Alemaña. Debíu al conflictu d'Alemaña de 11 de payares de 1918, los alemanes tuvieron qu'arrenunciar a esi tratáu, al igual que Rusia, dexando a Letonia y a los demás estaos del Bálticu en condiciones de reclamar la independencia. Letonia, con Riga como capital, declaró la so independencia'l 18 de payares de 1918. thumb|250px|Vista de Riga nuna postal, alredor del añu 1900.