El sieglu XIII d. C. (sieglu decimoterceru dempués de Cristu) o sieglu XIII EC (sieglu decimoterceru de la era común) empezó'l 1 de xineru de 1201 y terminó'l 31 d'avientu de 1300.
Acontecimientos relevantes Guerres y política
1202-1204: Produzse la Cuarta Cruzada, Constantinopla ye escalada y dase entamu al efímeru Imperiu llatín. 1204: Normandía cai en manes del rei Felipe Augusto. 1205: Produzse la segunda batalla d'Adrianópolis, ente los búlgaros y l'acabante crear Imperiu llatín, onde'l rei Balduino I ye prindáu. 1212: Los almohades son ganaos na batalla de las Navas de Tolosa, onde los reinos ibéricos dan un pasu de xigante na Reconquista. 1213: Los franceses y los sos aliaos cruzaos ganen a la Corona d'Aragón na batalla de Muret. 1214: El rei francés Felipe Augusto derrota a un exércitu anglo-alemán na batalla de Bouvines. 1215: El rei inglés Juan ensin Tierra robla la Carta Magna. 1217-1221: Produzse la Quinta Cruzada, nun intentu de prindar la ciudá de Damieta, de manes de los ayubíes, la invasión resultó ser un fracasu. 1221: La Serenísima República de Venecia robla un tratáu comercial col Imperiu mongol. 1223: Un exércitu mongol lideráu por Gengis Kan derrota a un exércitu del Rus de Kiev na batalla del ríu Kalka. 1228-1229: Produzse la Sesta Cruzada onde l'emperador Federico II llogra tomar les ciudaes de Xerusalén o Sidón ente otres, de manes de los ayubíes. 1228-1250: Prodúcense enfrentamientos ente'l papáu y el Sacru Imperiu Romanu Xermánicu. 1237-1240: Los mongoles conquisten el Rus de Kiev. 1241: Los mongoles ganen de manera consecutiva a húngaros y polacos. 1242: Los República de Nóvgorod vence a los caballeros teutónicos na batalla del Llagu Peipus. 1244: Los ayubíes ganen a un exércitu cruzáu compuestu de templarios, hospitalarios y teutónicos. 1248-1254: Produzse la Séptima Cruzada, una cruzada empobinada pol rei Lluis IX de Francia captura Damieta pero fracasa en tomar Exiptu. 1249: Remata la Reconquista portuguesa, cuando'l rei Alfonsu III de Portugal llibera'l Algarve. 1261: Los bizantinos, dirixíos pol emperador Miguel VIII Paleólogu, espulsen a los cruzaos de Constantinopla, dando fin al Imperiu llatín. 1265-1268: Produzse la Octava Cruzada. 1268: Cayen los estaos cruzaos d'oriente cuando Antioquía ye conquistada polos mamelucos. 1271-1272: Produzse la Novena Cruzada, que vuelve fracasar estrepitosamente. 1282: La Corona d'Aragón se anexona Sicilia. 1291: Los mamelucos tomen Acre, acabando col Reinu de Xerusalén.
Ciencia y teunoloxía 1202: Leonardo de Pisa (más conocíu como Fibonacci) publica'l Liber abaci (Llibru del ábaco o Llibru de los cálculos) espublizando n'Europa la numberación arábiga. 1280: Invéntense les gafes n'Italia.
Cultura 1209: Fúndase la Universidá de Cambridge. 1300: Fúndase la ciudá de Bilbao. Fecha desconocida: sume'l senáu romanu (senáu bizantín)
Personaxes relevantes derecha|150px|thumb|Marco Polo, esplorador venecianu.thumb|150px|right|William Wallace, caudiellu d'Escocia.
Alberto Magnu (1193 o 1206 - 1280): teólogu y filósofu alemán. Alejandro de Hales (1185 - 1245): teólogu inglés. Alejandro Nevski (1220 - 1263): santu de la Ilesia ortodoxa y príncipe de Nóvgorod. Alfonsu X el Sabiu (1221 - 1284): rei de Castiella, conocíu poeta. Batu Kan (1205 - 1255): gobernante mongol, nietu de Gengis Kan, fundador de la Horda Azul. Bela IV d'Hungría (1206 - 1270): rei de Hungría, reconstruyó Hungría tres el dominiu mongol. Birger Jarl (1210 - 1266): rexente de Suecia y fundador d'Estocolmu. Bonaventura de Fidanza (1218 - 1274): místicu, obispu d'Albanu y cardenal, monxu franciscanu. Celestino V (1209/1215 - 1296): santu y papa de Roma. Cimabue (1240-1302): pintor y creador de mosaicos florentinos. Dante Alighieri (1265 - 1321): poeta italianu. Autor de La divina comedia. Eduardu I d'Inglaterra (1239 - 1307): rei d'Inglaterra, conocíu col llamatu de El Zanquilargo. Federico II (1194 - 1250): emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu y rei de Xipre, Sicilia y Xerusalén. Fernandu III de Castiella (1199 - 1252): rei de Castiella, unificador de Castiella y Lleón. Franciscu d'Asís (1182 - 1226): santu, fundador de la orde de los franciscanos. Gengis Kan (1162 - 1227): fundador del Imperiu mongol. Haakon IV de Noruega (1204 - 1263): rei de Noruega. Ibn Nafis (1210/1213 - 1288): médicu árabe. Isabel d'Hungría (1207 - 1231): santa d'orixe húngaru. Xaime I el Conquistador (1208 - 1276): rei de la Corona d'Aragón. Xuan Duns Scoto (1266 - 1308): beatu y teólogu escocés. Kublai Kan (1215 - 1294): últimu rei del Imperiu mongol y emperador chinu de la dinastía Yuan. Lluis IX de Francia (1214 - 1270): rei de Francia, moteyáu San Luis. Mancu Cápac (¿? - 1230): primer gobernador inca de Cuzco. Marco Polo (1254 - 1324): mercader y esplorador venecianu, foi unu de los primeros en realizar la Ruta de la Seda. Miguel VIII Paleólogu (1225 - 1285): emperador bizantín, restauró'l Imperiu bizantín. Nichiren (1222 - 1282): monxu budista, fundador del Budismu Nichiren. Otakar II de Bohemia (1230 - 1278): rei de Bohemia. Ramon Llull (1232 - 1315): filósofu, teólogu, poeta y místicu español. Roberto Grosseteste (1175 - 1253): eruditu inglés, obispu de Lincoln. Roger Bacon (1214 - 1294): científicu, filósofu y teólogu inglés. Sa'di (1213 - 1291): poeta árabe. Tamar de Xeorxa (1160 - 1213): reina de Xeorxa. Tomás d'Aquino (1224/1225 - 1274): santu, teólogu y filósofu. William Wallace (1272/1273 - 1305): caballeru escocés y líder de la revuelta contra Eduardu I d'Inglaterra. Yalal ad-Din Muhammad Rumi (1207 - 1273): poeta persa residente en Konya, Turquía. Fundador de la orde sufí mevleví.
Referencies
Enllaces esternos
13