El fútbol americanu (American football, o football n'EEXX y Canadá) nació hai más de 100 años n'Estaos Xuníos d'América como un cambéu del rugbi inglés. Ye unu de los deportes de contautu más competitivos d'Estaos Xuníos y que se practica anguaño en más de 60 países.Vease la estadística na web de la Asociación Internacional de Fútbol Americano. Consultada n'agostu de 2012. Esti deporte requier d'una gran disciplina, entrenamientu físicu y preparación mental. Nos últimos años hai un gran discutiniu poles mancadures cerebrales que sufren dellos xugadores y más de 1.300 xugadores retiraos interpunxeron demandes contra la NFL argumentando ignorar y nun alvertir a los xugadores de los peligros de conmoción, traumas y otres mancadures cerebrales.Otra muerte alimenta'l discutiniu polos riesgos del fútbol americano.xuníos-pola folada-de-suicidios-en-la-nfl-1276457643/ Discutiniu n'Estaos Xuníos pola folada de suicidios na NFL.
La mayor manifestación competitiva y mediática d'esti deporte dar na National Football League (NFL), la lliga de fútbol americano profesional d'Estaos Xuníos. El fútbol americano universitariu, que se practica a nivel amateur en tol país, tamién gocia de grandes ganancies y popularidá.
Historia thumb|150px|Walter Camp. 200px|thumb|Imaxe d'un campu de fútbol americano. La historia del fútbol americano pue ser rastrexada hasta les versiones más primitives del rugbi y del fútbol , una y bones dambos deportes tienen el so orixe en delles variedaes de fútbol xugaes nel Reinu Xuníu a mediaos del sieglu XIX, nes cualos una pelota ye patiscada escontra una portería. Al igual que nel fútbol, el fútbol americano tien 22 xugadores nel campu de xuegu. Inclusive, delles referencies de posiciones del fútbol son usaes nel fútbol americano, como los términos "halfback" (Corredor) y "fullback" (Corredor de poder).Nos sos nomes orixinales n'inglés, dos de les especializaciones nes posiciones de los defenses nel fútbol son el líbero (fullback) y el marcador central (halfback)
El fútbol americano ye'l resultáu de diverxencies del [rugby], principalmente polos cambeos nes regles instituyíos por Walter Camp, quien ye consideráu'l "padre del fútbol americano". Ente los cambeos más importantes tán la introducción de la llinia de scrimmage y los downs. A finales del sieglu XIX y principios del sieglu XX, el métodu de xuegu desenvueltu por entrenadores universitarios como Amos Alonzo Stagg, y Glenn"Pop" Warner ayudaron a aprovechar la nueva regla del pase adelantráu (enantes namái se pasaba escontra tras, como en rugby).
La popularidá del fútbol universitario creció hasta convertise na versión dominante d'esti deporte na primer metá del sieglu XX. Los tazones (bowls), una tradición del fútbol practicáu nos colexos universitarios, atraxeron una audiencia nacional n'Estaos Xuníos pa los equipos colexales. Reforzáu por feroces rivalidá, el fútbol colexal entá caltién un curiosu xeneral bien notable dientro d'Estaos Xuníos.
Sicasí, tien de remontase hasta 1892 pa dar col orixe del fútbol americano profesional, fecha del contratu de 500 dólares robláu por William "Pudge" Heffelfinger pa xugar nun partíu de l'Allegheny Athletic Association contra'l Pittsburgh Athletic Club. En 1920 constitúyese la American Professional Football Association. El primer partíu tuvo llugar en Dayton, Ohio, el día 3 d'ochobre de 1920 col equipu llocal, los Dayton Triangles venciendo a los Columbus Panhandles por 14-0. La lliga camudó dempués el so nome pol actual, la National Football League, dos años dempués, pa convertise na lliga profesional de más influyencia nel fútbol americano y ser considerada la lliga deportiva más codalosa del mundu.competiciones-mas-riques-del mundu.html Fútbol americano, fórmula 1 y béisbol, les competiciones más riques del mundu Dempués d'empezar nes ciudaes industriales del Mediu Oeste d'Estaos Xuníos, el fútbol americano convirtióse nun fenómenu mediáticu non yá n'Estaos Xuníos. La creciente popularidá del deporte puede ser rastrexada xeneralmente hasta'l Xuegu de Campeonatu de 1958 de la NFL.
La lliga rival de la NFL, l'American Football League (AFL), empezar a xugar en 1960. La competencia que representaba esta nueva competición llevó a una fusión ente dambes lligues en 1970 y al surdimientu d'un campeonatu unificáu, nel que les antigües lligues separaes pasaben a ser dos tales Conferencies (Nacional y Americana respeutivamente) de la nueva NFL, y que los sos campeones enfrentar nuna final llamada Super Bowl, que convirtióse nel eventu deportivu más vistu n'Estaos Xuníos, con cifres qu'aumenten d'añu n'añu.
Anguaño'l fútbol americano ye bien popular nos Estaos Xuníos, cosa que'l deporte consiguió gracies a la so gran evolución histórica comentada de volao nos apartaos anteriores. El so espectacularidá facer ser un deporte bien atrayente pa gran parte de los americanos. Por tanto, podría dicise con firmeza que, xunto al basketball y seique al béisbol, ye'l deporte con más importancia del país. Ye bien habitual que los estudiantes prauticar nes universidaes, y tamién ye bien siguíu por grandes mayoríes d'americanos. Por ello les lligues universitaries convirtiéronse en grandes espectáculos a les qu'alleguen cientos de persones. Sicasí, el fútbol americano tamién gocia de gran fama en Canadá, onde tamién tienen una gran lliga.
Oxetivu xeneral del xuegu thumb|150px|Balón de fútbol americano. El fútbol americano ye xugáu por dos equipos, de forma que 11 xugadores ofensivos d'unu de los equipos xueguen contra 11 defensivos del otru equipu. L'equipu atacante intenta llevar el balón bien por aciu la carrera o por aciu el pase, escontra la zona d'anotación y asina anotar puntos. La defensa tien qu'evitar qu'esto asoceda y tratar de torgar la meyora del equipu rival escontra l'anotación.
El xuegu consiste en que la escuadra ofensiva llogre un touchdown (Un touchdown ye la forma básica d'anotación nel fútbol americano, con valor de 6 puntos, más 1 de transformación si realizar por aciu chut ente palos, o 2 punto si realizar por aciu xugada) como oxetivu principal, o un field goal (con valor de 3 puntos) nel so defectu. Pa faelo tienen d'avanzar siquier diez yardes (9,144 metros) nun máximu de cuatro oportunidaes o downs. Asina, per cada diez yardes percorríes a lo menos, tiense derechu a otros cuatro oportunidaes pa buscar el mesmu oxetivu de diez yardes, y asina socesivamente hasta llevar o averar el ovoide a la zona final del campu del equipu rival y llograr l'anotación.
Entamu d'un partíu Pa decidir qué equipu empieza atacando y cuál defendiendo realízase un sortéu por aciu un voláu, un llanzamientu de moneda, cola presencia d'unu o dellos xugadores de cada equipu (de normal los capitanes). L'equipu ganador del voláu va poder escoyer pal entamu del partíu o pal entamu de la segunda metá (tornando la so eleición): Designar l'equipu que va realizar el kickoff. Designar qué llau del campu va defender el so equipu.
L'equipu perdedor del voláu va realizar la so eleición na metá que'l ganador nun escoyera.
L'entamu d'un partíu vien marcáu siempres pol kickoff y la so torna, una xugada d'equipos especiales na qu'un xugador del equipu atacante (el retornador de kickoff) recibe'l balón, patiscáu antes pol rival lo más lloñe posible. El retornador intenta acarretalo de regresu buscando avanzar la mayor cantidá de yardes que pueda por aciu la carrera. Si preséntase-y la oportunidá va tratar de llegar a la zona d'anotación nel otru estremu pa llograr un touchdown, pero comúnmente ye baltáu primero que pueda consiguilo. L'equipu que recibe'l balón empecipia'l so ataque nel puntu onde'l retornador fuera baltáu. Esistiendo tamién la posibilidá de realizar un `fair catch´ y nesi casu l'equipu atacante va empezar xusto nel puntu de receición de la pelota, o pela cueta arrodillarse na so zona d'anotación al recibir la pelota lo cual va faer qu'empiecen automáticamente na yarda 25 del so propiu campu.
Conceutos principales
Down
Entender por down o oportunidá'l periodu entendíu ente la puesta en xuegu del balón y el fin de la xugada. Les dos formes básiques de desenvolver una xugada nel fútbol americano son con ataques terrestres (acarretando'l balón) y con ataques aéreos
El fin d'una xugada ta condicionáu a distintes circunstancies, siendo les comunes cuando un pase nun tien ésitu (pase incompletu), cuando'l xugador que lleva'l balón ye baltáu por un contrariu dientro del terrén de xuegu o bien cuando sale del mesmu peles bandes yá seya por decisión propia o por ser emburriáu por un contrariu.
Si un xugador cai ensin que dalgún xugador contrariu haber baltáu o a lo menos tocáu, puede llevantase y siguir cola xugada. Si cai solu y primero que se llevante un xugador contrariu tocar entós la xugada termina por cuenta de un down por contautu.
Primer oportunidá o primeru y diez Un equipu dispón de cuatro oportunidaes pa mover el balón siquier diez yardes y asina llograr el derechu de caltener el balón por siquier otros cuatro downs. Cuando un equipu consigue la meyora mínima de diez yardes dientro del so bloque de cuatro downs, llogra automáticamente un nuevu primer down p'avanzar de nueva cunta diez yardes, ye dicir consigue un primero y diez. Buscando caltener la posesión del balón por aciu el llogru de primeros y dieces y tratando d'avanzar la mayor cantidá de yardes posibles en cada xugada, l'equipu va mover escontra la zona d'anotación contraria hasta atopar la oportunidá d'usar unu de los sos downs p'anotar.
Mientres l'intre de les xugaes d'un equipu (serie ofensiva) van escuchase términos como segundu y cinco, terceru y ocho, cuartu y dos, etc. Esto refierse a la oportunidá o down que l'equipu ofensivu tea utilizando y les yardes que-y falten pa consiguir una nueva serie de cuatro downs o un nuevu primero y diez. Asina por casu segundu y cinco significa que l'equipu ta xugando la so segunda oportunidá y entá precisa avanzar cinco yardes pa completar la meyora que-y dea cuatro nueves oportunidaes. Si emplega'l términu inches significa qu'apenes falten unes poques pulgaes pa llegar al oxetivu. Si al entamu del primeru y diez el balón ta a diez yardes o menos de la zona d'anotación a los cuatro xugaes va añadíse-yos el términu goal, o gol n'español (primeru y gol, segundu y gol...).
thumb|150px|Equipos universitarios de fútbol americano. El contéu de les yardes puede ser positivu, en meyora, o negativu, en retrocesu, y ésti contéu aplica dende l'allugamientu del balón al entamu de cada xugada. Ésti puntu del campu llámase llinia de scrimmage. Les yardes consiguíes cruciando esta llinia son meyora y réstense de les yardes faltantes pal primeru y diez. Si'l balón queda al términu d'una xugada detrás d'esti puntu entós ye un retrocesu y les yardes reculaes sumir. Siendo asina, ye posible que dempués d'unu o más retrocesos l'equipu tenga qu'avanzar más de les diez yardes esixíes nun primera down.
Por casu, si al entamu d'un primero y diez el balón ta na yarda 30 del propiu campu, por fuercia tiense que llegar a la yarda 40 a lo menos pa consiguir otros cuatro oportunidaes (un nuevu primero y diez). Si na primer oportunidá aváncense cinco yardes pa llegar a la yarda 35 pero na segunda oportunidá recúlense 10, el balón va quedar al entamu de la tercer oportunidá na yarda 25 lo que representa un retrocesu de 5 yardes al respective de la so posición orixinal. Pa consiguir el primeru y diez va ser necesariu recuperar eses 5 yardes reculaes y amás avanzar les diez yardes esixíes nun principiu. Con esto a partir de la tercer oportunidá l'equipu tendría que buscar una meyora de 15 yardes (tercera y quince), y llegar asina a la yarda 40 que-y yera riquida nun principiu (25 + 15 = 40).
Cuartu down Si un equipu nun llograra consiguir la posición de campu riquida pa tener derechu a otres 4 xugaes nos cuatro intentos de los que dispón, l'equipu contrariu tomaría posesión del balón nel mesmu puntu o yarda onde'l primer equipu rematara la so serie ofensiva.