La migraña, tamién llamada escurosis (del griegu ἡμικρανίον hemikranion 'un llau de la cabeza') o xaqueca (del árabe 'media cabeza'), ye una enfermedá que tien como síntoma principal el dolor de cabeza, pulsátil, unillateral, acompañáu de nauseas o vultures, sensibilidá a la lluz o los soníos, usualmente bien intensu y incapacitante pa quien lo sufre. Ye una afección bien frecuente, que'l so orixe ye una combinación de factores xenéticos con ambientales, qu'afecta a ente'l 11% y el 16% de la población xeneral, siendo la incidencia más alta nes muyeres. Ye más frecuente n'América, siguida por Europa y finalmente n'África y Asia.
Tien d'estremase l'auténtica migraña d'otros tipos de cefalea o dolores de cabeza, tales como: la cefalea tensional, que ye muncho más avezada, la cefalea en recímanos y les cefalees secundaries que pueden tar aniciaes por ensame de causes, como gripe, meninxitis, traumatismos craneoencefálicos y tumores cerebrales.
El 80% de los pacientes migrañosos presenten el so primer ataque antes de los 30 años. La enfermedá cursa con episodios de dolor agudu entrepolaos ente llargos periodos llibres de síntomes. La frecuencia de les crisis ye bien variable, lo más avezáu ye ente unu y cuatro episodios al mes que duren ente 4 y 72 hores, si nun se realiza nengún tratamientu. El dolor puede tar precedíu de manifestaciones neurolóxiques variaes que se llamen aura y consisten en trestornos visuales o sensación de formiguéu en llabiu, llingua y la metá de la cara. El dolor suel ser de gran intensidá, afecta a la metá derecha o izquierda de la cabeza, más raramente a entrambos llaos simultáneamente, acompañar de sensibilidá a la lluz (fotofobia), estomagaes, vultures y empeora claramente cola actividá física. Por ello los pacientes suelen retirase a una habitación escura y permanecen inactivos hasta que sumen los síntomes.
Historia thumb|200px|Bustu de Hipócrates nel Muséu Pushkin. Nel sieglu V antes de Cristu, Hipócrates (460 e.C. - 370 e.C.) describió un dolor de cabeza que con toa probabilidá yera una migraña con aura. Esplicó los síntomes d'un enfermu que vía una estraña lluz inesistente delantre del güeyu, dempués de lo que apaecía un dolor bien intensu qu'afectaba a la parte derecha del craniu y solliviábase coles vultures.
La primer descripción detallada de la migraña procede del médicu Areteo de Capadocia (120? - 200? d. C.), nel sieglu II dempués de Cristu, que nel so tratáu Sobre les causes y los síntomes de les enfermedaes, denominar heterocránea.
Otru médicu pernomáu de l'antigüedá, Galeno (130 - 200), foi'l primeru n'utilizar la pallabra «hemicránea», qu'evolucionó a «hemigranea», «emigranea», «migranea», «megrim» n'inglés antiguu, «migraine» en francés y «migraña» n'español. Galeno creía que la hemicránea deber a que'l texíu que dixebra los dos hemisferios cerebrales —la denomada focete del celebru— torgaba que'l dolor arrobinar del hemisferiu derechu al esquierdu o viceversa.
Avicena, el gran médicu persa (980 – 1037), ocupar nos sos testos de la migraña y esplicó que'l dolor se exacerbaba cuando mientres la crisis l'enfermu realizaba cualquier movimientu, comía o bebía. Tamién describió qu'esistía intolerancia a la lluz y a los ruíos, por cuenta de lo cual el paciente tenía que retirase a una habitación escura y nun deseyaba falar nin movese hasta que sumía'l dolor.
Thomas Willis (1621 - 1675) foi unu de los pioneros del estudiu modernu de la neuroloxía y el primeru en proponer la teoría vascular de la migraña, según la cual el dolor aniciar pola vasodilatación de los vasos sanguíneos de la cabeza.
En 1912 Edward Flatau publicó n'alemán y polacu una de les primeres monografíes modernes na migraña. Edward Flatau, Die Migräne, 2007 1 Aufl. 266 S. Pb 148x210 mm, VDM Verlag Dr. Müller, ISBN 3-8364-1584-4 Nuna revisión de los antecedentes históricos de los aspeutos xenerales de los dolores de cabeza, Isler y Rose diz: La so monografía única de 1912 "Die Migrane", contién un escelente estudiu de la mayoría de los autores anteriores, observaciones clíniques precises, una evaluación crítica de la fisiopatoloxía y les opiniones acríticas sobre'l tratamientu, incluyendo les cures d'arsénicu. H. Isler and F. C. Rose, 2000, Historical background, en The headaches, 2nd ed., Editáu por J. Olesen P. Tfelt-Hansen, K. M. A. Welch eds, publicáu por Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia, PA, 1026p, ISBN 0-7817-1597-0
En 1937 Harold G. Wolff y John Graham demostraron que la ergotamina tien un efeutu vasoconstrictor sobre les arteries temporales. Wolff publicó'l llibru Cefalea y otres formes de dolor de cabeza y desenvolvió la teoría vascular pa esplicar l'apaición de la crisis.
Etioloxía thumb|Animación del fenómenu de la depresión cortical arrobinada. La depresión cortical arrobinada ye una alteración de l'actividá llétrica de la corteza cerebral que consiste nuna onda d'escitación siguida por otra de inhibición que partiendo de la rexón occipital, estender pola corteza cerebral a una velocidá de 3 mm per minutu. Los mecanismos bioquímicos que determinen qu'una persona sía susceptible a presentar episodios de migraña nun son totalmente conocíos. Esiste un claru componente hereditariu, sicasí nun se llogró determinar un xen únicu que sía'l responsable de la enfermedá, probablemente tean implicaos numberosos xenes distintos y por cuenta de ello la gravedá de los síntomes y otres manifestaciones como'l aura son bien variables ente los distintos pacientes. Una esceición constituyir una forma especial de la enfermedá llamada migraña hemipléxica familiar na que se llogró determinar con exactitú qu'esiste una mutación nel cromosoma 19 (19p13) que ye la responsable de la so apaición.
Teoría vascular Clásicamente dióse-y un papel bien importante a la teoría vascular na apaición de les crisis. Según esta teoría produz una vasoconstricción de les arteries craniales que causa'l fenómenu del aura y darréu tien llugar una vasodilatación de rebote que ye la causante del dolor. Esplicar d'esta forma l'ameyoramientu del cuadru cuando s'alministren melecines que mengüen el calibre de les arteries cerebrales como los triptanes y tamién la sensación pulsátil que manifiesten los pacientes cuando s'atopen na fase doliosa.
Teoría neurogénica Más apocayá propúnxose la teoría neurogénica, según la cual esistiría nos pacientes migrañosos una hiperexcitabilidad na corteza cerebral occipital que sería la causante de qu'ante determináu estímulos produza una depresión cortical arrobinada qu'aniciaría'l fenómenu del aura, darréu al traviés de distintos mediadores químicos activaríense les terminaciones del nerviu trixéminu, provocando dolor. Los cambeos nel calibre de los vasos sanguíneos seríen solamente un fenómenu secundariu.
Exa intestín-celebru Recién estudios demuestren la rellación ente la migraña y ciertos trestornos gastrointestinales, tales como la enfermedá celiaca y la sensibilidá al gluten non celiaca ensin diagnosticar nin tratar, la gastroparesis, el síndrome del intestín irritable y trestornos hepatobiliares. Ciertos mecanismos qu'afecten a la exa intestín-celebru podríen tar implicaos, como'l aumentu de la permeabilidá intestinal, el desenvolvimientu d'una respuesta inflamatoria crónica, una disfunción del sistema nerviosu autónomu y entérico, o un desequilibriu de la flora intestinal. La dieta ensin gluten nel casu de la enfermedá celiaca y de la sensibilidá al gluten non celiaca, una dieta d'eliminación nel casu del síndrome del intestín irritable y una dieta baxa en grases nel casu de la gastroparesis, demostraron eficacia nel amenorgamientu de la frecuencia ya intensidá de les crisis, o inclusive la remisión completa en dellos casos.
Factores desencadenantes Un altu porcentaxe de les persones que carecen migraña refieren numberosos factores ambientales o personales que rellacionaron col entamu de les crisis. Dellos pacientes citen un númberu bien alto de posibles desencadenantes, otres nomen solamente unu o dos factores, y hasta un 30% nun reconocen nengunu. Tien De entendese que toos estos factores nun son la causa de la crisis de dolor migrañoso, pos la enfermedá ye de base xenética, los desencadenantes actúen como facilitadores solamente n'individuos predispuestos. Ente los más avezaos atópense los siguientes: Alimentación. Los periodos d'ayunu o'l consumu de ciertos alimentos puede desencadenar crisis de migraña. Los alimentos más frecuentemente citaos son el quesu, el glutamato monosódico (GSM), la fruta, el chocolate, el café y les bébores alcohóliques, sobre manera el vinu tinto. Sicasí dellos estudios realizaos pa comprobar la capacidá d'estos alimentos pa desancadenar crisis nun dieron resultaos concluyentes. Afirmóse que los niveles de histamina presentes en ciertos alimentos y el nivel d'actividá individual de la enzima Diaminooxidasa (DAO) podríen esplicar la capacidá de dellos alimentos d'actuar como desencadenantes, anque la Sociedá Española de Neuroloxía denunció que nun esiste nenguna prueba científica que respuenda por la citada afirmación. Hores de suañu. Los cambeos nel patrón de suañu y dormir más o menos hores de lo habitual son un factor que puede desencadenar la crisis de migraña. Según les encuestes realizaes, el 35% de los pacientes reconocen esta circunstancia. Per otra parte ye habitual que'l dolor de cabeza sía más frecuente'l sábadu y domingu que n'otros díes de la selmana, ye la llamada cefalea del fin de selmana qu'en realidá ye una crisis de migraña provocada por desaxustes nos horarios de suañu. Pa combatir la cefalea del fin de selmana ye recomendable siguir una pauta regular y uniforme nes hores de descansu. Vezos de vida. Na midida de lo posible'l migrañoso hai d'intentar incorporar cierta rutina a les sos costumes y evitar los desórdenes nel horariu de les sos actividaes habituales, comíes, hores de descansu, etc. Factores psicolóxicos. Hasta'l 60% de los pacientes diagnosticaos de migraña, manifiesten que l'estrés, l'ansiedá, les esmoliciones o los impautos emocionales, desencadenáron-yos en dalguna ocasión l'apaición d'una crisis. Dacuando'l dolor antemanar a la situación estresante, por casu cuando un alumnu tien d'atayar nel últimu momentu l'exame pa llograr el carné de conducir, por cuenta de una fuerte cefalea. N'otres ocasiones el dolor nun apaez nel momentu de máxima tensión, sinón dempués de trescurrir ésta, cuando la persona atópase yá relaxada. Ye importante considerar que'l estrés ye tamién el principal factor implicáu nel dolor de cabeza causáu pola cefalea tensional. Ciclu menstrual. El 50% de les muyeres que carecen migrañas refieren que detectaron una rellación ente la presencia de crisis y determináu momentu del ciclu hormonal femenín. Los díes en qu'apaecen con más frecuencia los episodios migrañosos son los previos a la menstruación. Créese qu'esto se debe al descensu nos niveles d'estróxenos circulantes que tien llugar de forma natural nesa fase del ciclu. En munchos casos esti factor ye l'únicu qu'actúa como desencadenante. Denominar migraña menstrual a aquella que se produz de forma esclusiva ente los díes darréu anteriores y el segundu día de la menstruación. Esti tipu de migraña suel sumir dempués de la menopausia. Ente los 20 y los 45 años el númberu de muyeres que carecen migraña cuadriplica al d'homes, sicasí tantu na dómina infantil, como a partir de los 50 años, la proporcionalidad de la población migrañosa ente homes y muyeres ye similar.