right|190px|frame|Vistes a pleamar (marea alta) y baxamar (marea baxa) nel puertu de La Flotte na isla de Ré (Francia) nel golfu de Vizcaya. thumb|right|390 px|Puertu de Murios (provincia de La Coruña), en marea baxa, como puede trate na marca del nivel de l'agua nes guíes del muelle flotante y nel ruempefoles. La marea ye'l cambéu periódicu del nivel del mar producíu principalmente poles fuercies d'atraición gravitatoria qu'exercen el Sol y la Lluna sobre la Tierra. Anque dicha atraición exerzse sobre manera'l planeta, tantu na so parte sólida como líquida y gaseosa, vamos referinos nesti artículu a l'atraición de la Lluna y el Sol, xuntos o por separáu, sobre les agües de los mares y océanos. Sicasí, hai qu'indicar que les marees de la litosfera son práuticamente insignificantes, con al respective de les qu'asoceden nel mar o océanu (que pueden modificar el so nivel en dellos metros) y, sobre manera, na atmósfera, onde puede variar en dellos km d'altor, anque nesti casu, ye enforma mayor l'aumentu de la espesura de l'atmósfera producíu pola fuercia centrífuga del movimientu de rotación na zona ecuatorial (onde la espesura de l'atmósfera ye enforma mayor) que'l cambéu introducíu poles marea en dicha zona ecuatorial.
Otros fenómenos ocasionales, como los vientos, les agües, l'encha de ríos y los tsunamis provoquen variaciones del nivel del mar, tamién ocasionales, pero nun pueden ser calificaos de marees, porque nun tán causaos pola fuercia gravitatoria nin tienen periodicidad.
Historia El fenómenu de les marees ye conocíu dende l'antigüedá. Paez ser que Piteas (sieglu IV e. C.) foi'l primeru en señalar la rellación ente l'amplitú de la marea y les fases de la Lluna, según la so periodicidad. Pliniu'l Vieyu (23-79) nel so Naturalis Historia describe correutamente'l fenómenu y piensa que la marea ta rellacionada cola Lluna y el Sol. Muncho más tarde, Bacon, Kepler y otros trataron d'esplicar esi fenómenu, almitiendo l'atraición de la Lluna y del Sol. Pero foi Isaac Newton na so obra Philosophiae Naturalis Principia Mathematica («Principios matemáticos de la Filosofía Natural», 1687) quien dio la esplicación de les marees aceptada anguaño. Más tarde, Pierre-Simon Laplace (1749-1827) y otros científicos ampliaron l'estudiu de les marees dende un puntu de vista dinámicu.
Terminoloxía thumb|300px|Marea viva en Wimereux, nel estrechu de Calais (Francia). thumb|300px|Marea baxa en Combarro (Pontevedra, España). De siguío recuéyense los principales términos emplegaos na descripción de les marees: Marea alta o pleamar: momentu en que l'agua del mar algama'l so máximu altor dientro del ciclu de les marees. Marea baxa o baxamar: momentu opuestu, en que'l mar algama'l so menor altor. El tiempu averáu ente una pleamar y el baxamar ye de 6 hores, completando un ciclu de 24 hores 50 minutos. Fluxu: el fluxu ye'l procesu d'ascensu lentu y continuu de les agües marines, debíu a la medría progresiva de l'atraición llunar o solar o de dambes atraiciones nel casu de lluna nueva y de lluna llena. Refluxu: el refluxu ye'l procesu de descensu de les agües marines, lentu y progresivu, por cuenta de la decadencia de l'atraición llunar o solar. Carrera o amplitú de marea: diferencia d'altor ente pleamar y baxamar. Rangu micromareal: cuando la carrera de marea ye menor de 2 metros. Rangu mesomareal: cuando la carrera de marea ta entendida ente los 2 metros y los 4 metros. Rangu macromareal: cuando la carrera de marea ye mayor de 4 metros. Semiperíodo de marea: diferencia nel tiempu ente pleamar y baxamar. Estoa de marea: ye'l momentu nel que'l nivel permanez fixu na pleamar o n'el baxamar. Estoa de corriente: ye l'intre en que la corriente acomuñada a la marea anúlase. Establecimientu del puertu: ye'l desfase esistente, por cuenta de la inercia de la hidrosfera, ente'l pasu de la Lluna pol meridianu del llugar y l'apaición de la pleamar siguiente. Edá de la marea: ye'l desfase esistente, pola mesma razón, ente'l pasu de la Lluna llena pol meridianu del llugar y la máxima pleamar mensual siguiente. Unidá d'altor: permediu mientres 19 años (un ciclu nodal o ciclu de metón) de los dos máximes carreres de marea (equinoccios) de cada añu del ciclu. Marea viva, alta o sizigia: son les marees que se producen cola lluna llena y la lluna nueva, cuando'l Sol, la Lluna y la Tierra atópense alliniaos. La Marea Viva que se produz mientres la fase de Lluna Nueva denominar "Marea Viva de Conxunción"; y la que se produz mientres tien llugar la fase de lluna llena llámase "Marea Viva d'Oposición". Marea muerta, baxa o de cuadradura: son les marees que se producen mientres les fases de Cuartu Creciente y Cuartu Menguante, cuando les posiciones de la Tierra, el Sol y la Lluna formen un ángulu aparente de 90º. Llinies cotidales: les llinies cotidales (del inglés tide: marea) son les llinies que xunen los puntos nos cualos la pleamar ye simultánea. Puntos anfidrómicos o puntos de anfidromia: son zones escontra les cualos converxen les llinies cotidales y nes que l'amplitú de la marea ye cero. Puertu patrón: son los puntos xeográficos pa los cualos calcúlase y publica la predicción de fecha y altor de marea. Puertu secundariu: son puntos xeográficos d'interés pal navegante pero que nun tienen publicáu un cálculu de predicción de marees, pero sí una correición tocantes a hora y altor que los refier a un puertu patrón y por aciu la cual pueden determinase igualmente los datos de marea. Tables de marea: son les publicaciones añales cola predicción diaria de los altores de marea. Suministren, ente otros datos, fecha, hora y altor de marea pa distintos puntos a lo llargo de la mariña marítima.
Fenómenu físicu de les marees La esplicación completa del mecanismu de les marees, con toles periodicidades, ye extremamente llarga y complicada. Asina que se va empezar emplegando toles simplificaciones posibles pa depués averase a la realidá suprimiendo dalgunes d'estes simplificaciones.
va considerase que la Tierra ye una esfera ensin continentes arrodiada por una hidrosfera y que xira alredor del Sol nuna trayeutoria elíptica ensin xirar sobre la so exa. Dica agora nun se va tener en cuenta la Lluna.
Cuando un astru ta n'órbita alredor d'otru, la fuercia d'atraición gravitacional ente los dos vien dada pola llei de gravitación de Newton:
onde: ye la constante de gravitación universal. y son les mases de los dos cuerpos. ye la distancia ente los centro de mases de los dos astros. Esta fuercia d'atraición ye la fuercia centrípeta que fai que l'astru describa una circunferencia.
onde: ye la masa del astru. ye la velocidá angular del astru y el so periodu orbital. ye la distancia ente'l centru de mases del astru y el centru de rotación, que coincide col centru de mases de los dos astros. Si l'otru astru ye muncho más masivu (), el centru de rotación ta mui cerca del centru de mases del astru masivu y . Ye'l casu qu'asocede cola Tierra y el Sol. right|frame|La fuercia d'atraición acomuñada a la órbita y al periodu solamente exerzse sobre puntos asitiaos a la mesma alloña que'l centru de mases. Les zones más alloñaes tán menos atraíes y les más cercanes tar más. El valor de l'aceleración de gravedá debida al Sol ye esautamente'l que correspuende a una órbita cola velocidá angular y col centru de mases terrestre a una distancia del Sol. Toles partes de la Tierra tienen la mesma velocidá angular alredor del Sol, pero nun tán a la mesma distancia. Les que tán más lloñe del centru de mases van tar sometíes a una aceleración de gravedá menor y la que tán a una distancia inferior, a una aceleración mayor.
Esiste otra fuercia, del mesmu orde de magnitú, debida al fechu que les fuercies d'atraición converxen escontra'l centru del Sol, que s'atopa asitiáu a una distancia finita. va describise más palantre.
En delles fontes comete l'error d'añader les aceleraciones centrífugues. Si optar por utilizar un sistema de referencia inercial (inmóvil al respective de la estrelles), nun se deben tener en cuenta les fuercies centrífugues, que son fuercies ficticies y que namái apaecen en sistemes de referencia aceleraos. Un observador na Tierra ve fuercies centrífugues porque la Tierra ta en cayida llibre escontra'l Sol. Sicasí, pa un observador esterior fixu, solo esisten les fuercies reales, como la fuercia d'atraición que constitúi la fuercia centrípeta.Esti artículu (n'inglés) contién un escelente analís del problema
El resultáu d'esti pequeñu desequilibriu de fuercies ye que l'agua de los océanos asitiada nel llau opuestu al Sol siente una fuercia que lo emburria escontra l'esterior de la órbita, ente que l'agua asitiada nel llau empobináu escontra'l Sol siente una fuercia que lo emburria escontra dichu astru. La consecuencia ye que la esfera d'agua qu'anubre a la Tierra allárgase llixeramente y tresfórmase nun elipsoide de revolución que'l so exa mayor ta dirixíu escontra'l Sol. va vese qu'esti allargamientu relativu ye bien pequeñu: del orde d'unu ente diez millones.
Marees solares frame|L'agua del pozu vertical siente una aceleración escontra'l centru porque l'atraición del Sol ta dirixida escontra'l centru del Sol. Les escales nun se respetaron. Pa calcular l'amplitú de les marees solares, constrúyense dos pozos imaxinarios dende la superficie hasta'l centru de la Tierra. Unu ye paralelu a la recta que xune la Tierra y el Sol y l'otru ye perpendicular.
La fuercia y l'aceleración que siente l'agua nel pozu perpendicular son casi paraleles a la exa Tierra-Sol, pero non esautamente. La razón ye que'l Sol ta a una distancia finita y les fuercies tán dirixíes escontra'l centru del Sol y nun son totalmente paraleles. Calculemos la componente de l'aceleración de gravedá perpendicular a la exa Tierra-Sol, , qu'esperimenta l'agua asitiada a una distancia del centru de la Tierra. Ensin más que proyeutar el vector d'aceleración, llegar a que:
Equí, ye l'aceleración debida a l'atraición del Sol:
Nesta última fórmula, ye la masa del Sol y ye la distancia de la Tierra al Sol. Pela so parte, la componente perpendicular a la exa queda:
Esta aceleración varia linealmente ente'l centru de la Tierra y la superficie. El valor mediu llógrase reemplazando por , onde ye'l radiu de la Tierra. Esta aceleración añade un "pesu" adicional a la columna d'agua del pozu y fai que la presión no fondero aumente una cantidá , onde ye la densidá de l'agua. Esti aumentu de la presión, tresmitíu a la superficie del océanu, corresponder con una variación del nivel del océanu dada pola fórmula (onde ye l'aceleración de gravedá terrestre):
El cálculu numbéricu da una variación de 8,14 cm.
va pasase agora a calcular l'amenorgamientu de l'aceleración de gravedá causada pol Sol nun puntu asitiáu a una distancia del centru de la Tierra. Añadiendo esta distancia adicional na fórmula de l'aceleración gravitatoria:
El primer sumando corresponder cola aceleración pa un cuerpu asitiáu a una distancia . Poro, la amenorgamientu de l'aceleración ye:
De la mesma, l'aceleración media ye:
La variación de presión ye, como nel casu anterior, , polo que:
Esta aceleración da un aumentu del altor del océanu de 16,28 cm.
Cola suma de los dos efeutos, el semiexe mayor del elipsoide ye 24,4 cm mayor que'l semiexe menor. Como la Tierra xira, un puntu asitiáu nel ecuador ve l'altor del mar llegar a un máximu (pleamar) dos veces per día: cada vez que dichu puntu pasa pol semiexe mayor. De la mesma manera, cada vez que'l puntu pasa por un semiexe menor, l'altor del mar pasa por un mínimu (baxamar). La diferencia ente la pleamar y el baxamar ye de 24,4 cm. Pero nun hai qu'escaecer qu'esto namái ye la parte debida al Sol, que nun hai continentes y que nun se tuvo en cuenta l'enclín de la exa de rotación de la Tierra. La variación del altor del mar puede averase por una sinusoide con un periodu de 12 hores.
Marees llunares