L'Aérospatiale-BAC Concorde foi un avión supersónicu utilizáu pal tresporte de pasaxeros. Foi construyíu a partir de los trabayos conxuntos de los fabricantes British Aircraft Corporation (británicu) y Aérospatiale (francés). En 1969 realizó'l so primer vuelu, entró en serviciu en 1976 y voló mientres 27 años, hasta la so salida de circulación en 2003. Los sos principales destinos fueron los aeropuertos de Londres Heathrow, París-Charles de Gaulle, John F. Kennedy y Washington-Dulles, los dos últimos pertenecientes a Estaos Xuníos. Podía llegar a los destinos na metá de tiempu qu'un avión comercial convencional por cuenta de la so velocidá supersónica.
L'avión ye consideráu como un iconu de l'aviación y una maravía de la inxeniería. Construyéronse un total de 20 aviones en Francia y Reinu Xuníu, seis d'ellos yeren prototipos y aviones de prueba. Siete fueron apurríos a Air France y otros siete a British Airways. El so nome «Concorde», provién de la unión y collaboración de Francia y el Reinu Xuníu nel desenvolvimientu y fabricación del aparatu. El so desenvolvimientu y fabricación fueron una gran inversión económica pa les empreses BAC y Aérospatiale. Amás, los gobiernos francés y británico dieren arrogantes subvenciones a British Airways y Air France pal desenvolvimientu y alquisición del aparatu.
El grave accidente d'unu de los Concorde el 25 de xunetu de 2000, l'únicu en 27 años de serviciu, y otros factores como la escasa rentabilidá, bastiaron el so retiru definitivu. El so últimu vuelu foi'l 26 de payares de 2003. Foi'l primer avión a reacción supersónicu en ser usáu de manera comercial, puestu en serviciu'l 21 de xineru de 1976, antes del tamién supersónicu Tupolev Tu-144, la competencia soviética del Concorde, qu'entró en serviciu de pasaxeros el 1 de payares de 1977.
Desarrollu 250px|miniaturadeimagen|Primer vuelu, 1969
Na década de 1950, el Reinu Xuníu, Francia, Estaos Xuníos y la Xunión Soviética empezaron a considerar el desenvolvimientu d'un avión comercial supersónicu pal desplazamientu de pasaxeros a grandes velocidaes, anque dellos ministros de la OACI nun taben del tou d'alcuerdu. La empresa británica Bristol Aeroplane Company (BAC) y la francesa Sud Aviation taben trabayando en dos diseños, pero mientres los británicos desenvolvíen el llamáu Tipu 223, los franceses trabayaben nun avión bautizáu como Super-Caravelle. Dambos proyeutos yeren financiaos en gran parte polos gobiernos de los sos respeutivos países. Los británicos trabayaben nel desenvolvimientu d'un avión de llargu algame con una capacidá d'unes 100 persones, ente que los franceses teníen la intención de construyir un avión de mediu algame.
thumb|right|250px|Un Concorde nel Aeropuertu JFK de Nueva York, a finales de los años 1980.
Los diseños tuvieron llistos a principios de 1960, pero'l costu de construcción yera tan grande que'l gobiernu británicu esixó a BAC que buscara ayuda pa la construcción y financiamientu del proyeutu y solo Francia amosó un interés real. El proyeutu axustar ente Francia y Gran Bretaña como si tratar d'un tratáu internacional —en llugar d'un alcuerdu comercial—, incluyendo inclusive cláusules que penalizaben severamente l'abandonu de dalguna de les partes implicaes. Un "proyeutu" de tratáu roblóse'l 28 de payares de 1962. Nesi momentu les empreses Aérospatiale y BAC xunir pa empecipiar la construcción conxunta del Concorde. Sicasí, los veceros potenciales nun amosaron interés dalgunu na alquisición de la versión de curtiu algame, que abandonóse. Pa la versión de llarga distancia, el consorciu dio órdenes pa la producción de 100 unidaes y Pan Am, BOAC y Air France fueron los veceros de llanzamientu con seis pidíos cada unu. Les aereollinies Panair do Brasil, Continental Airlines, Japan Airlines, Lufthansa, American Airlines, United Airlines, Air India, Air Canadá, Braniff, Alitalia, Singapore Airlines, Irán Air, Olympic Airways, Qantas, CCAA, Middle East Airlines y TWA tamién espresaron interés na alquisición del aparatu.
Denominación El nome que se-y dio al avión, Concorde, ye'l reflexu del tratáu robláu ente los gobiernos británicu y francés y les empreses francés y británico, respeutivamente— Aérospatiale y British Aircraft Corporation. La pallabra significa "concordia": en francés escríbese «Concorde» y n'inglés, «Concord», con significaos y usos similares en dambos idiomes. Nel Reinu Xuníu antes del so nomamientu definitivu creóse un gran discutiniu poles distintes opiniones sobre cómo tenía de nomase l'aeronave. Finalmente foi d'usu común en Reinu Xuníu nomar al avión como Concord, pero ensin poner nengún artículu delantre.
250px|thumb|derecha|Concorde G-BOAC de British Airways
Pruebes y primer vuelu En febreru de 1965, empezó la construcción de dos prototipos: el Concorde 001, construyíu por Aérospatiale en Toulouse y el 002 por BAC en Filton, Bristol. El Concorde 001 fixo'l so primer vuelu de prueba'l 2 de marzu de 1969, en Toulouse, pilotáu por André Turcat. El 1 d'ochobre d'esi mesmu añu, el Concorde superó per primer vegada la velocidá del soníu. En Gran Bretaña, el Concorde 002 realizó'l so primer vuelu'l 9 d'abril de 1969, pilotáu por Brian Trubshaw. Dambos prototipos presentar ente'l 7 y el 8 de xunu de 1969 nel París Air Show. Ente 1970 y 1971, mientres el desenvolvimientu avanzaba, empezar a faer demostraciones colos dos prototipos pa captar posibles compradores. El 4 de setiembre de 1971, el Concorde 001, realizó'l so primer vuelu tresatlánticu, fazaña repitida'l 2 de xunu de 1972, pol Concorde 002. En 1973, el Concorde —concretamente'l prototipu 002— fixo la so primer visita a Estaos Xuníos, y aterrizó nel nuevu aeropuertu Dallas-Fort Worth de Dallas pa conmemorar la so apertura.
Toes estes demostraciones y espectáculos ufiertaos llevaron a qu'en 1972 los pidíos devasaren les 70 unidaes, pero una combinación de factores llevó a la cancelación de la mayoría de los encargos: la crisis petrolera de 1973, les dificultaes financieres de les compañíes, los problemes medioambientales —como'l ruíu al desapegar o los sos altos niveles de polución— o l'accidente d'un Tupolev Tu-144 nel Salón Aeronáuticu de Le Bourget (París) que punxera seriamente en dulda la viabilidá comercial de los aviones supersónicos.
En 1976, namái cuatro países calteníense como posibles compradores: China, Francia, Gran Bretaña ya Irán. Finalmente namái Air France y British Airways fixeron pidíos: dambos recibieron grandes subvenciones de los sos gobiernos por qu'adquirieren más unidaes.
Estaos Xuníos atayó'l desenvolvimientu del Boeing 2707 en 1971, colo que'l so programa de tresporte supersónicu civil quedó suspendíu. Dellos observadores franceses ya ingleses que participaron nel proyeutu del Concorde, suxeren que la fuerte oposición d'Estaos Xuníos al proyeutu del Concorde alegando problemes de contaminación acústica y ambiental yeren en realidá una manera de presión pa evitar el desenvolvimientu d'un avión supersónicu comercial européu al nun tener ellos un proyeutu vidable. Tamién otros países como India o Malasia suspendieron programes similares alegando escesu de ruíu.
El 7 de payares de 1974, el prototipu 001 realizó'l vuelu civil más rápidu realizáu na hestoria cruciando'l Atlánticu Norte. Los dos primeros aviones completaron 5335 hores de pruebes de vuelu de les que 2000 realizar a velocidaes supersóniques. Los costos unitarios fueron de 23 000 000 de £ (46 millones de dólares) de 1977 y los costos de desenvolvimientu fueron seis veces mayores de la cantidá proyeutada.
Diseñu El Concorde foi pioneru nel usu de nueves teunoloxíes aeronáutiques: les sos ales delta y los sos cuatro motores Olympus fueron desenvueltos nun primer momentu pal bombarderu estratéxicu Avro Vulcan. El Concorde foi pioneru nel usu del sistema de vuelu "fly-by-wire", amás el so aviónica yera única, pos yera'l primer avión comercial n'usar circuitos híbridos. El xefe de proyeutu y diseñador principal foi Pierre Satre teniendo a sir Archibald Russell como'l so adxuntu.
Movimientu del centru de presión Cuando un avión supera'l Mach, el centru de presión del aparatu muévese escontra tras. P'amenorgar esti cambéu, los inxenieros diseñaron les ales d'una manera distinta a la convencional, sicasí, inda esistía un cambéu d'unos dos metros. Esto podría correxise pero fuera perxudicial pa la seguridá a bordu del avión cuando esti atopárase volando a altes velocidaes. La solución foi distribuyir el combustible a lo llargo del centru del avión pa mover el centru de masa conducentemente.
Motores thumb|right|200px|Motor Rolls-Royce Olympus, motor que montaba'l Concorde.
Por que el Concorde fuera económicamente vidable precisaría percorrer llargues distancies, pero esto tamién riquiría una alta eficiencia en cuanto al consumu de combustible. Pa un vuelu supersónicu óptimo pensar nun primer momentu n'utilizar motores turbofan, pero estos fueron refugaos pola so escesiva resistencia aerodinámica. A la fin los turborreactores fueron los motores escoyíos.Birtles, Philip. Concorde, páxs. 62-63 ISBN 1-882663-44-6 El motor foi desenvueltu por Rolls-Royce, llamáu Rolls-Royce/Snecma Olympus 593. Esti motor fuera desenvueltu pal bombarderu Avro vulcan. Pal Concorde foi desenvueltu una variante con postcombustión.
El diseñu de les canales d'entrada d'aire de los motores del Concorde foi una fase crítica. Tolos motores reactivos convencionales pueden tomar aire ensin perturbación dalguna hasta la velocidá de Mach 0.5, por eso la velocidá del aire tien de ser menguada dende'l Mach 2.0 —velocidá cruceru del concorde— qu'entra a les canales del motor. En particular, estes canales precisen controlar les ondes de choque supersóniques que se xeneren de resultes d'esti amenorgamientu de velocidá pa evitar daños nos motores —si les ondes entren nos motores, estos cimblen y pueden quebrase—. Esto llogróse por aciu la adición de ramples a la entrada de les canales y una abertura d'estracción del fluxu, que muévense de posición mientres el vuelu pa desacelerar l'aire —esto resulta complicáu pa los non profesionales, ta basáu na llei de caltenimientu de la masa y el estrangulamiento del fluxu a la entrada de les canales que suministren l'aire al Motor d'aviación motor per mediu de cuñas qu'aumenta o mengüen el diámetru de la seición d'entrada—. Les ramples tán allugaes enriba de les canales d'entrada d'aire al motor y muévense escontra baxo y l'abertura muévese escontra riba y escontra baxo faciendo que l'aire ente o sala. La efeutividá del sistema d'entrada ye tal que mientres el vuelu supersónicu'l 63 % del emburrie de los motores atribuyir a les canales d'entrada anque les toberas xeneren el 29 % y los motores solo'l 8 % del emburrie.
Los fallos del motor causen munchos problemes nos aviones convencionales subsónicos, yá que non solo l'avión pierde emburrie nel llugar onde s'atopa'l motor, sinón qu'aumenta la resistencia inducida pol mesmu motor, causando que l'avión banquee na direición del motor estropiáu. Si esto pasára-y al Concorde a velocidaes supersóniques, causaría en teoría un fallu catastróficu de la estructura. Sicasí, mientres el fallu d'un motor la necesidá de la canal d'entrada ye de cero polo que los efeutos inmediatos del fallu d'un motor son compensaos al abrir l'abertura y la estensión completa de les ramples que deflectan l'aire escontra debaxo de la canal, ganando sustentación y faciendo aerodinámicu'l compartimientu del motor, menguando los efeutos de la resistencia nel motor estropiáu. A pesar de que les simulaciones por ordenador predixeron dificultaes considerables, na práctica'l Concorde foi capaz d'apagar 2 de los sos motores volando a Mach 2.0 ensin l'apaición de los problemes de control esperaos. Los pilotos de Concorde son entrenaos rutinariamente en simuladores pa poder enfrentar meyor fallos de dos motores coles mesmes.
Estructura thumb|left|200px|Esquema de los sistemes d'almisión