El reinu de Ayutthaya foi un reinu de Tailandia qu'esistió de 1351 a 1767. El rei Ramathibodi I (O Thong) fundó la capital Ayutthaya (อยุธยา) en 1350 y absorbió en 1376 a Sukhothai, 640 quilómetros al norte. Mientres los siguientes cuatro sieglos, el reinu espandir pa convertise na nación de Siam, coles sos fronteres siguiendo aproximadamente les fronteres de Tailandia moderna, sacante nel norte, pol Reinu de Lannathai. Ayutthaya foi amistosa al comerciu estranxeru, yá sía chinu, indiu, xaponés o persa, y darréu portugués, español, holandés, británicu y francés, dexándo-yos establecer poblaciones fuera de los murios de la ciudá. La corte del Rei Narai (1656-1688) tuvo fuertes contactos cola corte del Rei Lluis XIV de Francia, que los sos embaxadores compararon la ciudá en tamañu y riqueza con París.
Resume históricu thumb|Cabeza de Buda arrodiada por una figal en Wat Mahatat, parque históricu de Ayutthaya.
L'estáu de Siam, establecíu en Ayutthaya, nel valle del ríu Chao Phraya, formóse alredor del reinu de Lopburi, que foi absorbíu. La so crecedera siguió pela zona sur del centru de gravedá de los pueblos de fala tailandesa. Uthong foi un aventureru supuestamente descendiente d'una rica familia de comerciantes chinos que se casó con un miembru de la realeza. En 1350, pa fuxir de l'amenaza d'una epidemia, treslláu la so corte al sur, a los ricos campos de la cuenca del Chao Phraya. Nuna islla del ríu, fundo la nueva capital, a la que dio'l nome de Ayutthaya, llamada asina en referencia a Ayodhya nel norte de la India, la ciudá del héroe Rāma na epopeya hindú del Ramayana. O Thong tomo'l nome de Ramathibodi (1350-60).
Ramathibodi intentó unificar el so reinu. En 1360 declaró'l budismu theravada como relixón oficial de Ayutthaya y fixo traer miembros d'una sangha, una comunidá monástica budista, dende Ceilán pa establecer nueves órdenes relixoses y arrobinar la fe ente los sos súbditos. Tamién arrexuntó un códigu llegal, basáu nos Dharmashastra indios (un testu llegal hindú) y les costumes tailandeses que foi la base de la llexislación real. Redactáu en pali, un idioma indo-ariu cercanu al sánscritu y l'idioma les escritures del budismu Theravada, esti códigu tenía la puxanza de interdicto divín. El códigu real de Ramathibodi, suplementado con decretos reales tuvo vixente hasta finales sieglu diecinueve.
A finales del sieglu XIV considerar a Ayutthaya como la potencia más fuerte nel sureste d'Asia, pero ensin abonda xente p'apoderar la rexón. Nel últimu añu del so reináu, Ramathibodi prindó Angkor, nel primeru de munchos ataques esitosos na capital jemer. Esta política taba dirixida a asegurar la frontera oriental de Ayutthaya adelantrándose a intereses vietnamites nel territoriu jemer. El reinu jemer pola so debilidá tuvo dacuando sometíu al señoríu de Ayutthaya, pero los intentos de caltener el control sobre Angkor fueron atayaos repetidamente. Les tropes tailandeses yeren de cutiu esviaes a suprimir rebeliones en Sukhothai o en campaña contra Chiang Mai, onde la espansión de Ayutthaya yera aprofiantemente aguantada. Finalmente Ayutthaya conquistó'l territoriu que perteneciera a Sukhothai y l'añu dempués de la muerte de Ramathibodi, el so reinu foi reconocíu como llexítimu socesor de Sukhothai pola acabante establecer dinastía Ming.
El Reinu Tailandés nun yera un solu estáu unificáu, sinón una trama de principaos con gobiernu propiu y provincies que tributaben y yeren lleales al rei de Ayutthaya sol sistema mandala. Estos estaos yeren gobernaos por miembros de la familia real de Ayutthaya quien teníen los sos propios exércitos y faíense la guerra ente ellos. El rei tenía que tar sollerte pa prevenir aliances de príncipes nel so contra o aliances colos enemigos de Ayutthaya. Siempres que la socesión taba en disputa, los gobernadores principescos axuntaben a les sos fuercies y treslladábense a la capital a faer oyer los sos reclamos.
Mientres gran parte del sieglu XV, les enerxíes de Ayutthaya taben dirixíes escontra la península malaya, onde'l gran puertu comercial de Malaca impugnaba los sos reclamos de soberanía. Malaca y otros estaos malayos al sur de Tambralinga fixérense musulmanes a empiezos del sieglu y darréu l'Islam sirvió como símbolu de solidaridá malaya contra los tailandeses. Anque Ayutthaya nun consiguió someter al estáu de Malaca, llogró'l codalosu control del comerciu nel ismu, qu'atraxo comerciantes chinos de mercancíes d'especialidá pa mercaos de luxu en China. thumb|Ruines de l'antigua ciudá de Ayutthaya, dempués de la invasión birmana.
En 1767 Birmania invadió Siam y destruyó a Ayutthaya dafechu y esto terminó una era d'una arguyosa Siam. Esta invasión a Siam pola vecina Birmania, la nación más poderosa del sureste d'Asia entós daquella, foi una de munches a lo llargo de la historia.
Reináu tailandés Los gobernantes tailandeses yeren monarques absolutos con una función parcialmente relixosa. Derivaben la so autoridá de cualidaes ideales que se dicía que teníen. El rei yera'l modelu moral, que personificaba la virtú del so pueblu y el so país vivía en paz y espolletaba poles sos aiciones meritorios. En Sukhothai, onde se dicía que Ramkhamhaeng oyía los pidimientos de cualquier súbditu que tocaba la campana de la puerta del palaciu pa llamalo, el rei yera reverenciado pol so pueblu como un padre. Pero l'aspeutu paternal del reináu sumió en Ayutthaya, onde so influencia Khmer, la monarquía se retrajo detrás d'una muralla de tabús y rituales. El rei yera consideráu chakkraphat, el términu sánscritu-pali de príncipe universal que al apegase a la llei faía que tol mundu xire al so alredor. Según el dios hindú Shiva yera'l señor del universu”, el rei tailandés convertir por analoxía en “señor de la tierra”, distintu de los sos súbditos nel so aspeutu y orientación. Según la ellaborada etiqueta de la corte, usábase inclusive un idioma especial, el Phasa Ratchasap, pa falar cola realeza o sobre ella.
El rei foi n'última instancia reconocíu como la encarnación terrenal de Shiva, o devaraja (“rei divín” en sánscritu), y fíxose oxetu d'un cultu políticu-relixosu empobináu pol cuerpu de brahmanes reales que yeren parte del séquitu budista de la corte. En símbolos budistes, el devaraja yera un bodhisattva, ye dicir una persona que consiguió'l llume y que por compasión arrenuncia a la nirvana p'ayudar a otros. La creencia nel reináu divín prevaleció hasta'l sieglu dieciocho, anque entós daquella les sos implicaciones relixoses teníen llindada importancia. El Abbé de Choisy (Francia) que viaxó a Ayutthaya en 1685 escribió que “el rei tien el poder absoluto. Él ye verdaderamente el dios de los siameses: naide osa dicir el so nome”. Otru escritor del sieglu diecisiete, l'holandés Van Vliet dicía que'l rei de Siam yera honráu y adoráu polos sos súbditos más qu'un dios.
Una de les numberoses innovaciones institucionales del rei Trailok (1448-1488) foi crear el cargu de uparaja, o herederu forzosu, de normal el mayor de los fíos del rei o un hermanu completu. Este yera un intentu de regularizar la socesión al tronu – una fazaña pa una dinastía polígama. Na práutica, había un conflictu inherente ente'l rei y uparaja y frecuentes socesiones apostaes.
Desenvolvimientu social y políticu El rei taba a la cabeza d'una xerarquía político y social altamente estratificada que s'estendía por tola sociedá. Pa la sociedá de Ayutthaya la base de la organización yera la comunidá d'una población, compuesta de families estendíes. Xeneralmente'l xefe eleutu llevaba alantre los proyeutos comunes. Los títulos de la tierra taben en manes del xefe a nome de la comunidá, anque los llabradores con propiedá podíen usar la tierra siempres que la cultivaren.
Con abondoses reserves de tierra cultivable disponible, la viabilidá del estáu dependía de l'alquisición y control d'abondos recursos humanos pa la llabranza y la defensa. L'espectacular ascensu de Ayutthaya riquiera constantes guerres y el resultáu de les batalles xeneralmente dependía del tamañu de los exércitos, yá que nengún de los participantes tenía una ventaya teunolóxica. Dempués de cada campaña victoriosa, Ayutthaya treslladaba una cantidá de xente conquistada al so propiu territoriu, onde yeren asimilaos y sumaos a la mano d'obra.
Cada home llibre tenía que rexistrase como siervu o “phrai” col señor local o “nai”, pa serviciu militar o trabayu obligatoriu n'obres públiques y nes tierres del oficial a quien yera asignáu. El phrai podía tamién cumplir cola so obligación de trabayar pagando un impuestu. Si él consideraba que'l trabayu forzáu pal so nai yera repugnante, podía vendese como esclavu a otru nai, quien entós pagaba una suma al gobiernu en compensación pol trabayu obligatoriu perdíu. Hasta un terciu de la mano d'obra disponible nel sieglu diecinueve taba compuesta de phrai.
Riqueza, estatus ya influencia política taben interrellacionaos. El rei asignaba campos d'arroz a gobernadores, comandantes militares y oficiales de la corte en pagu polos sos servicios a la corona, siguiendo'l sistema sakdi na. El tamañu de la parcela d'un oficial determinar según el númberu de persones qu'ésti podía mandar a trabayar. La cantidá de mano d'obra qu'un nai podía comandar determinaba'l so estatus al respective de otros na xerarquía y na so riqueza. Nel ápice de la xerarquía, el rei, quien tenía la mayor cantidá de tierres nel reinu, tamién comandaba la mayor cantidá de phrai, que se llamaben phrai luang (siervu real), quien pagaben impuestos, sirvíen nel exércitu real y trabayaben les tierres de la corona. El rei Trailok estableció parceles definitives y phrai pa los oficiales reales en cada pasu na xerarquía, determinando de tal manera la estructura social del país hasta la introducción de salarios pa oficiales del gobiernu nel sieglu diecinueve.
Los chinos y el cuerpu de monxos budistes, denomináu “shangha”, al cual podíen xunise toa clase de siameses, taba en parte fora d'esti sistema. Los monesterios budistes o “wats”, convertir en centros d'educación y cultura siamesa, ente que nesti periodu los chinos empezaben a establecese en Siam y en poco tiempu empezaron a tomar control de la economía del país: otru vieyu problema social. Los chinos nun taben obligaos a rexistrase pal trabayu obligatoriu, polo que yeren llibres de viaxar pol reinu y dedicase al comerciu. Escontra'l sieglu dieciséis, los chinos controlaben el comerciu interior de Ayutthaya y habíen tomáu puestos importantes nel serviciu civil y militar.. La mayor parte d'estos homes tomaben a muyeres tailandeses por esposes, porque poques muyeres dexaben China p'acompañar a los homes.
Ramathibodi I foi responsable pola redaición del Dharmashastra, un códigu llegal basáu en fontes hindús y tradiciones tailandeses. El Dharmashastra siguió siendo parte de la llei tailandesa hasta bien entráu'l sieglu diecinueve. Introducióse una burocracia basada na xerarquía d'oficiales de rangu y títulu y entamóse la sociedá d'una manera que recordaba al sistema de castes d'India, anque non tan estrictu.
El sieglu dieciséis foi testigu de la crecedera de Birmania, la que so una dinastía agresiva, había tomáu Chiang Mai y Laos y fíxo-y la guerra a los tailandeses. En 1569 les fuercies birmanes xunto con rebeldes tailandeses, mayormente miembros de la familia real de Siam, prindaron la ciudá de Ayutthaya y llevaron a tola familia real a Birmania. Dhammaraja (1569-90), un gobernador tailandés qu'ayudara a los birmanos foi asitiáu como rei vasallu en Ayutthaya. El so fíu, el Rei Naresuan (1590-1605) entornar en contra de los birmanos y hacia 1600 forzar a salir del país y restauró la independencia.